ตับวาย ภาวะอันตรายที่เกิดขึ้นเมื่อ “ตับ” ไม่สามารถทำหน้าที่สำคัญได้ตามปกติ ส่งผลให้ระบบต่างๆ ในร่างกายทำงานผิดปกติอย่างรุนแรง หากไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างทันท่วงที อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง หรือถึงขั้นเสียชีวิตได้ การทำความเข้าใจภาวะนี้อย่างถูกต้องจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม บทความนี้จะพามาทำความรู้จักกับภาวะตับวายให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น ตั้งแต่ความหมายของโรค สาเหตุเกิดจากอะไร อาการ การวินิจฉัย แนวทางการรักษา ตลอดจนวิธีป้องกัน เพื่อให้สามารถรับมือและดูแลสุขภาพตับได้อย่างเหมาะสมในระยะยาว 

 

ตับวาย คืออะไร ส่งผลร้ายอย่างไรต่อร่างกาย ?

ตับ คืออวัยวะที่มีขนาดใหญ่ที่สุดภายในร่างกาย และเป็นอวัยวะสำคัญที่เปรียบเสมือนศูนย์กลางการทำงานของระบบต่างๆ ทำหน้าที่เสมือนโรงงานที่คอยผลิตน้ำดี โปรตีน สะสมพลังงาน และรักษาสมดุลน้ำตาล รวมถึงแร่ธาตุต่างๆ เพื่อให้ร่างกายดำเนินไปอย่างปกติ แต่หากตับไม่สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ อาจส่งผลร้ายเกิดเป็นภาวะอันตรายที่เรียกว่า “ตับวาย”

ตับวาย (Liver Failure) คือภาวะที่ตับสูญเสียความสามารถในการทำงานตามปกติ กระทั่งไม่สามารถกำจัดของเสียและสารพิษ สังเคราะห์โปรตีน ผลิตน้ำดี ควบคุมระดับน้ำตาล หรือควบคุมการแข็งตัวของเลือดได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยภาวะตับวายแบ่งได้เป็น 2 ประเภท ตามระยะการดำเนินของโรค ดังนี้ 

1. ตับวายเฉียบพลัน (Acute Liver Failure) คือภาวะตับวายที่เกิดขึ้นในระยะเวลาสั้นๆ ภายในเวลาไม่กี่วันถึงไม่กี่สัปดาห์ มักพบในคนที่เคยมีประวัติเป็นโรคตับมาก่อน 


2. ตับวายเรื้อรัง (Chronic Liver Failure) คือภาวะตับวายที่เกิดจากโรคตับเรื้อรังที่เกิดการดำเนินโรคอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้เกิดการสูญเสียเซลล์ตับทีละน้อยจนกระทั่งตับไม่สามารถทำงานได้อีกต่อไป

 

 

 

รู้ทันสาเหตุตับวาย เกิดจากอะไร ?

โดยทั่วไป ภาวะตับวายเกิดจากการที่เซลล์ตับถูกทำลายอย่างรุนแรงหรืออย่างต่อเนื่อง จนตับไม่สามารถทำหน้าที่สำคัญได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ ทั้งนี้ สาเหตุของภาวะตับวายสามารถจำแนกได้ตามลักษณะการดำเนินโรคว่าเป็นแบบเฉียบพลันหรือเรื้อรัง โดยแต่ละแบบมีปัจจัยกระตุ้นที่แตกต่างกัน ดังนี้

สาเหตุของตับวายเฉียบพลัน เกิดจากอะไรได้บ้าง

• การรับประทานยาบางชนิดเกินขนาด เช่น พาราเซตามอล ซึ่งหากได้รับในปริมาณมากเกินไปอาจทำลายเซลล์ตับอย่างเฉียบพลัน
• การรับประทานสมุนไพรที่มีพิษต่อตับในปริมาณมาก เช่น บอระเพ็ด ฟ้าทะลายโจร โดยเฉพาะหากใช้ติดต่อกันโดยไม่อยู่ในคำแนะนำของแพทย์
• การได้รับสารพิษจากพืช หรือเห็ด เช่น เห็ดระโงกหิน (Amanita phalloides) หรือสารเคมีจำพวกยาฆ่าแมลงและสารกำจัดวัชพืช
• การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบชนิดเฉียบพลันรุนแรง โดยเฉพาะไวรัสตับอักเสบชนิด A, B หรือ E
• โรคทางพันธุกรรมบางชนิด เช่น ภาวะเหล็กเกินในร่างกาย (Hemochromatosis) ภาวะทองแดงคั่งจากโรควิลสัน (Wilson’s Disease) หรือโรคภูมิคุ้มกันทำลายตับอักเสบ (Autoimmune Hepatitis)


 

สาเหตุของตับวายเรื้อรัง เกิดจากอะไรได้บ้าง

• โรคตับแข็ง (Cirrhosis) เกิดจากภาวะที่เซลล์ตับถูกทำลายจนกลายเป็นพังผืด ทำให้ตับไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ
• ไขมันพอกตับ (Fatty Liver Disease) พบได้บ่อยในผู้ที่มีภาวะอ้วน เบาหวาน หรือไขมันในเลือดสูง โดยเฉพาะหากพัฒนาไปสู่ไขมันพอกตับอักเสบ
• ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบเรื้อรัง เช่น ไวรัสตับอักเสบ B หรือ C ที่ไม่ได้รับการรักษาจนเกิดความเสียหายต่อเนื้อเยื่อตับ
• ดื่มแอลกอฮอล์เป็นเวลานาน เป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของตับวายเรื้อรัง โดยเฉพาะหากดื่มในปริมาณมากและต่อเนื่อง
• โรคหลอดเลือดในตับ เช่น Budd-Chiari Syndrome ที่ทำให้เลือดไหลเวียนผิดปกติในตับ และเกิดการคั่งของเลือด

 

 

สัญญาณเตือนจากร่างกาย อาการของตับวายมีอะไรบ้าง ?

อาการของตับวายอาจเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลันในระยะเวลาไม่กี่วัน หรือค่อยๆ แสดงออกช้าๆ จากโรคตับเรื้อรังที่ดำเนินมานาน ซึ่งอาการในระยะแรกอาจดูไม่ชัดเจน แต่หากเริ่มมีอาการเหล่านี้ ควรรีบพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรับการดูแลอย่างเหมาะสม โดยอาการสำคัญที่ควรเฝ้าระวัง มีดังนี้

อาการตับวายในระยะแรกเริ่ม

ในช่วงต้นของภาวะตับวาย อาการมักไม่จำเพาะเจาะจงและคล้ายคลึงกับอาการเจ็บป่วยทั่วไป อย่างไรก็ตาม อาการเหล่านี้คือสัญญาณเริ่มต้นที่บ่งชี้ว่าตับอาจเริ่มทำงานผิดปกติ โดยอาการที่พบบ่อยในระยะเริ่มแรก ได้แก่

• อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ไม่มีแรง
• เบื่ออาหาร น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• คลื่นไส้ อาเจียน หรือแน่นท้อง
• ปวดตัว หรือรู้สึกไม่สบายบริเวณชายโครงขวาในผู้ป่วยบางราย

อาการตับวายในระยะที่รุนแรงขึ้น

เมื่อเซลล์ตับถูกทำลายมากขึ้น กระบวนการทำงานของตับจะเสื่อมลงอย่างมีนัยสำคัญ อาการที่ปรากฏในระยะนี้จึงมักรุนแรงและชัดเจนมากขึ้น ได้แก่

• ภาวะดีซ่าน ส่งผลให้ตัวเหลือง ตาเหลือง เนื่องจากตับไม่สามารถขจัดสารบิลิรูบินได้ ทำให้สะสมในกระแสเลือด
• คันตามผิวหนัง จากการคั่งของสารพิษในเลือด
• ปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด สะท้อนถึงความผิดปกติในการขับของเสียผ่านน้ำดี
• บวมบริเวณขา เท้า หรือท้องมาน เนื่องจากความดันในหลอดเลือดดำพอร์ทัลเพิ่มขึ้น (Portal Hypertension)
• เลือดออกง่าย ฟกช้ำง่าย เนื่องจากตับไม่สามารถผลิตโปรตีนที่ช่วยในการแข็งตัวของเลือดได้

อาการแทรกซ้อนโรคสมองจากตับ

เมื่อเซลล์ตับไม่สามารถขจัดของเสียหรือสารพิษ เช่น แอมโมเนีย ออกจากกระแสเลือดได้อย่างมีประสิทธิภาพ สารพิษเหล่านี้จะสะสมในร่างกายและสามารถผ่านเข้าสู่สมอง ส่งผลให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่เรียกว่า โรคสมองจากตับ (Hepatic Encephalopathy)ซึ่งเป็นภาวะที่อันตรายและอาจเกิดขึ้นได้ทั้งในตับวายเฉียบพลันและเรื้อรัง โดยมีอาการสำคัญที่ควรเฝ้าระวัง ดังนี้

• สับสน มึนงง พูดไม่รู้เรื่อง
• ง่วงซึม อารมณ์แปรปรวน
• สูญเสียการรับรู้ หรือหมดสติในที่สุด           

หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือบริการปรึกษาหมอออนไลน์

 

 

ทุกปัญหาสุขภาพ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ ที่พร้อมดูแลคุณด้วยความใส่ใจ