เมื่อฤดูกาลเปลี่ยนแปลง อุณหภูมิและสภาพอากาศที่แปรปรวนมักนำพาสารก่อภูมิแพ้เพิ่มมากขึ้น ลูกน้อยจึงเริ่มมีอาการภูมิแพ้โดยที่คุณพ่อคุณแม่อาจไม่ทันสังเกต โดยเฉพาะ “จมูกอักเสบจากภูมิแพ้หรือภูมิแพ้อากาศ” ซึ่งถือเป็นโรคภูมิแพ้ในเด็กที่ไม่ควรมองข้าม เพราะหากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาจส่งผลให้เกิดการอักเสบเรื้อรังในระบบทางเดินหายใจ และเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคทางเดินหายใจในระยะยาวได้ บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่าโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้หรือภูมิแพ้อากาศในเด็กคืออะไร มีสาเหตุและปัจจัยเสี่ยงจากอะไรบ้าง รวมถึงอาการที่ควรเฝ้าระวัง ตลอดจนแนวทางการรักษาและวิธีป้องกันเพื่อไม่ให้ลูกน้อยกลับมาเป็นซ้ำ

โรคภูมิแพ้ในเด็กคืออะไร ?

โรคภูมิแพ้ คือภาวะที่ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองไวต่อสารก่อภูมิแพ้ หรือสิ่งกระตุ้นต่างๆ มากผิดปกติ อธิบายให้เข้าใจง่ายคือระบบรักษาความปลอดภัยของร่างกายที่ทำงานขยันเกินเหตุ ส่งผลให้เกิดการอักเสบเรื้อรังตามอวัยวะต่างๆ ภายในร่างกาย เช่น เยื่อบุโพรงจมูก ผิวหนัง ดวงตา ระบบทางเดินอาหาร และระบบทางเดินหายใจ ซึ่งเด็กมักมีความเสี่ยงมากกว่าผู้ใหญ่เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันยังอยู่ในช่วงพัฒนาและมีแนวโน้มตอบสนองไวต่อสิ่งกระตุ้น นอกจากนี้ ระบบทางเดินหายใจของเด็กยังมีขนาดเล็กและบอบบาง เมื่อเกิดการอักเสบเพียงเล็กน้อยจึงแสดงอาการได้ง่ายและชัดเจนกว่า โดยเฉพาะในกรณีของ "จมูกอักเสบจากภูมิแพ้หรือภูมิแพ้อากาศ”

 

จมูกอักเสบจากภูมิแพ้หรือภูมิแพ้อากาศในเด็กเกิดจากอะไร ?

จมูกอักเสบจากภูมิแพ้หรือภูมิแพ้อากาศในเด็กเกิดจากการหายใจเอาสารก่อภูมิแพ้ที่ปะปนอยู่ในอากาศเข้าสู่ร่างกาย เมื่อระบบภูมิคุ้มกันมองว่าสารเหล่านี้เป็นสิ่งแปลกปลอม จึงกระตุ้นให้เกิดการอักเสบของเยื่อบุทางเดินหายใจทำให้เกิดอาการแพ้ เช่น คัดจมูก น้ำมูกไหล จาม คันหู คันตา โดยสารก่อภูมิแพ้และปัจจัยเสี่ยงที่พบบ่อย ได้แก่

• สารก่อภูมิแพ้ (Allergens) เช่น ไรฝุ่น เกสรดอกไม้ ขนสัตว์ และเชื้อรา เป็นสารที่บางคนแพ้ บางคนไม่แพ้ ขึ้นอยู่กับความไวของระบบภูมิคุ้มกันของเด็กแต่ละคน หากมีความไวต่อสารเหล่านี้ เมื่อสูดดมหรือสัมผัสซ้ำๆ อาจกระตุ้นให้เกิดการอักเสบของเยื่อบุทางเดินหายใจ ทำให้มีอาการจาม คัดจมูก น้ำมูกไหล หรือคันตาได้ง่าย
• สารระคายเคืองในอากาศ เช่น ฝุ่น PM2.5 ฝุ่นละออง ควันรถ ควันธูป และมลภาวะทางอากาศ เป็นสารที่ก่อให้เกิดการระคายเคืองกับทุกคน แม้ไม่ใช่สารก่อภูมิแพ้โดยตรง แต่สามารถทำให้เยื่อบุทางเดินหายใจอักเสบ และกระตุ้นให้อาการภูมิแพ้อากาศในเด็กที่เป็นอยู่เดิมรุนแรงหรือกำเริบได้มากขึ้น
• พันธุกรรม เด็กที่มีพ่อแม่หรือคนในครอบครัวเป็นโรคภูมิแพ้ เช่น โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ โรคหืด หรือผื่นแพ้ผิวหนัง จะมีโอกาสได้รับยีนที่ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันไวต่อสารก่อภูมิแพ้มากกว่าคนทั่วไป ส่งผลให้เกิดภูมิแพ้ได้ง่ายตั้งแต่วัยเด็ก
• สภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ เช่น อากาศเย็นสลับร้อน อากาศแห้ง หรืออากาศชื้นมากเกินไป อาจทำให้เยื่อบุทางเดินหายใจระคายเคืองและอ่อนแอ ส่งผลให้เด็กมีอาการภูมิแพ้อากาศกำเริบได้ง่ายขึ้น แม้ไม่ได้สัมผัสสารก่อภูมิแพ้โดยตรง

โรคภูมิแพ้ในเด็กที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง ?

สารก่อภูมิแพ้มักส่งผลต่อระบบทางเดินหายใจในเด็กเป็นหลัก โดยโรคที่พบได้บ่อย ได้แก่

1. โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ (Allergic Rhinitis)

เป็นโรคภูมิแพ้ในเด็กที่พบได้บ่อยเป็นอันดับต้นๆ เกิดจากการหายใจเอาสารก่อภูมิแพ้หรือสารระคายเคืองเข้าสู่ร่างกาย  ส่งผลให้เยื่อบุในจมูกเกิดการอักเสบ โดยสามารถจำแนกชนิดของโรคได้เป็น 2 ชนิด ได้แก่ 

• ชนิดที่เกิดตามฤดูกาล (Seasonal allergic rhinitis) มักเกิดในช่วงที่สภาพอากาศเปลี่ยนแปลง หรือช่วงที่มีเกสรดอกไม้ปลิวในอากาศมาก เด็กจะมีอาการแพ้เป็นช่วงๆ ตามฤดูกาล และอาการมักจะดีขึ้นเมื่อพ้นช่วงนั้นไป
• ชนิดที่เกิดตลอดทั้งปี (Perennial allergic rhinitis) เกิดจากการแพ้สารก่อภูมิแพ้ที่พบได้ในชีวิตประจำวัน เช่น ไรฝุ่น ขนสัตว์ หรือเชื้อรา ทำให้เด็กมีอาการแพ้แบบเป็นๆ หายๆ และอาจมีอาการเรื้อรังหากยังสัมผัสสารกระตุ้นอย่างต่อเนื่อง

อาการสำคัญของโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้

• จามหรือไอบ่อย
• คัดจมูก
• น้ำมูกใสไหลจำนวนมาก
• เยื่อบุจมูกบวม สีซีด

นอกจากนี้ ในผู้ป่วยเด็กบางรายอาจมีอาการร่วม เช่น ปวดแน่นบริเวณใบหน้า ปวดศีรษะ เสียงพูดเปลี่ยน รับกลิ่นได้น้อย เจ็บคอเรื้อรัง ไอเรื้อรังหรือมีอาการหูอื้อ ซึ่งอาจส่งผลต่อการนอนหลับและสมาธิในการเรียน

2. โรคหืด (Asthma) 

เป็นโรคภูมิแพ้ที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบของหลอดลม มักมีสาเหตุมาจากการได้รับสารก่อภูมิแพ้หรือสิ่งกระตุ้นต่างๆ เป็นเวลานาน ส่งผลให้หลอดลมตีบแคบและมีความไวต่อการกระตุ้นมากกว่าปกติ เด็กที่เป็นโรคหืดจึงมักเหนื่อยง่ายและอาจมีระดับออกซิเจนในเลือดต่ำ หากไม่ได้รับการควบคุมหรือดูแลอย่างเหมาะสม อาการอาจรุนแรงและส่งผลต่อคุณภาพชีวิตในระยะยาว

อาการสำคัญโรคหืด

• หายใจลำบาก มีเสียงวี้ด
• แน่นหรืออึดอัดบริเวณหน้าอก
• เหนื่อยง่าย โดยเฉพาะขณะออกแรง
• ไอเรื้อรัง มักเป็นช่วงกลางคืนหรือเช้ามืด

ภูมิแพ้ชนิดอื่นๆ ที่อาจพบร่วมในเด็ก
นอกจากภูมิแพ้ต่อทางเดินหายใจแล้ว เด็กบางคนอาจมีโรคภูมิแพ้ชนิดอื่นร่วมด้วย เช่น

• ภูมิแพ้ผิวหนัง ทำให้เกิดผื่นคัน ผิวแห้ง แดง และการอักเสบเรื้อรัง
• ภูมิแพ้ตา มีอาการตาแดง คันตา น้ำตาไหล แสบตา
• แพ้อาหาร อาจแสดงอาการตั้งแต่ผื่นคัน อาเจียน ท้องเสีย ไปจนถึงอาการแพ้รุนแรงในบางราย

 

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่ 

ศูนย์กุมารเวช ชั้น 3 โรงพยาบาลวิมุต พหลโยธิน

เวลาทำการ 08:00 - 20:00 น. โทร. 0-2079-0038

หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือบริการปรึกษาหมอออนไลน์

ทุกปัญหาสุขภาพ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ ที่พร้อมดูแลคุณด้วยความใส่ใจ