การนอนหลับเป็นช่วงเวลาสำคัญที่ร่างกายได้พักผ่อนและซ่อมแซมตัวเอง แต่รู้หรือไม่ว่าหลายคนอาจกำลังเผชิญกับ "ภาวะนอนกัดฟัน" โดยไม่รู้ตัว ซึ่งถือเป็นความผิดปกติในการนอนหลับรูปแบบหนึ่งที่ไม่เพียงแต่สร้างเสียงรบกวนให้คนรอบข้าง แต่ยังส่งผลเสียต่อสุขภาพช่องปาก กล้ามเนื้อใบหน้า และอาจทำให้การนอนหลับสะดุด ส่งผลต่อความสดชื่นและคุณภาพชีวิตในแต่ละวัน แต่ใครที่กำลังเผชิญปัญหานี้ ไม่ต้องกังวลไป วันนี้เราจะพาไปเจาะลึกสาเหตุของการนอนกัดฟันว่าเกิดจากอะไร และสัญญาณที่บ่งบอกว่าเรานอนกัดฟัน ตลอดจนแนวทางการรักษานอนกัดฟันแก้ยังไง พร้อมวิธีป้องกันที่จะช่วยให้ร่างกายได้พักผ่อนอย่างเต็มที่และลดผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาว

นอนกัดฟันคืออะไร อันตรายไหม ?

นอนกัดฟัน (Bruxism) คือภาวะที่มีการกัดฟัน ขบฟัน หรือบดฟันโดยไม่รู้ตัวขณะนอนหลับ โดยพฤติกรรมการนอนกัดฟันเกิดจากการทำงานของกล้ามเนื้อบดเคี้ยวที่หดเกร็งมากกว่าปกติ ซึ่งแตกต่างจากการเคี้ยวอาหารในภาวะปกติ เพราะไม่ได้เกิดขึ้นโดยตั้งใจ ภาวะนอนกัดฟันพบได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ โดยในเด็กอาจเกิดชั่วคราวและหายไปเองเมื่อฟันน้ำนมเปลี่ยนเป็นฟันแท้ แต่ในผู้ใหญ่ หากมีพฤติกรรมนี้บ่อยๆ ถือเป็นสัญญาณที่ควรใส่ใจ เพราะอาจสัมพันธ์กับความเครียด การนอนหลับที่ไม่มีคุณภาพ หรือปัญหาสุขภาพอื่นๆ ที่ซ่อนอยู่

เข้าใจสาเหตุ นอนกัดฟัน เกิดจากอะไร ?

สาเหตุของการนอนกัดฟันไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว แต่เป็นผลรวมจากทั้งปัจจัยทางกายภาพ พฤติกรรม จิตใจ และการทำงานของระบบประสาท 

1. ความเครียดและความวิตกกังวล 

ความเครียดถือเป็นปัจจัยสำคัญที่สุด ผู้ที่อยู่ในภาวะกดดัน วิตกกังวล หรือพักผ่อนไม่เพียงพอ มักมีการเกร็งกล้ามเนื้อใบหน้าแม้ในขณะหลับ ทำให้เกิดพฤติกรรมกัดฟันโดยไม่รู้ตัว

2. การสบฟันผิดปกติ (Malocclusion) 

หากฟันเรียงตัวไม่สม่ำเสมอ ฟันซ้อนเก ฟันเกยกัน หรือการสบฟันไม่สมบูรณ์ อาจทำให้ฟันกระทบกันผิดตำแหน่ง ส่งผลให้กล้ามเนื้อพยายามบดหรือขบฟันโดยอัตโนมัติ

3. ความผิดปกติทางระบบประสาท 

ผู้ป่วยโรคพาร์กินสัน หรือผู้ที่ใช้ยากระตุ้นประสาทบางชนิด เช่น ยาต้านซึมเศร้า หรือยากระตุ้นระบบประสาทส่วนกลาง มักมีโอกาสเกิดพฤติกรรมนอนกัดฟันสูงกว่าคนทั่วไป

4. ปัจจัยจากพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน 

เช่น การเคี้ยวหมากฝรั่งหรือเคี้ยวของแข็งบ่อยๆ จนทำให้กล้ามเนื้อบดเคี้ยวทำงานหนักและเกิดเป็นความเคยชิน

5. กรรมพันธุ์ 

มีงานวิจัยที่ระบุว่าหากคนในครอบครัวมีประวัตินอนกัดฟัน ลูกหลานมักมีโอกาสเป็นเช่นเดียวกัน สะท้อนว่าพันธุกรรมอาจมีบทบาทต่อการทำงานของระบบประสาทและกล้ามเนื้อโดยตรง

เช็กอาการ รู้ได้ยังไงว่านอนกัดฟัน ?

แม้การนอนกัดฟันจะเกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัว แต่ร่างกายก็มักส่งสัญญาณบางอย่างให้สังเกตได้ อาการที่มักบ่งบอกว่ามีพฤติกรรมกัดฟันขณะนอนหลับ มีดังนี้

• ปวดศีรษะหลังตื่นนอน ผู้ที่มีพฤติกรรมนอนกัดฟันมักตื่นเช้ามาพร้อมกับอาการปวดศีรษะ โดยเฉพาะบริเวณขมับหรือท้ายทอย เนื่องจากกล้ามเนื้อขากรรไกรและศีรษะถูกเกร็งตลอดทั้งคืน
• ปวดฟันหรือฟันสึกเร็วกว่าปกติ แรงกดที่เกิดขึ้นซ้ำๆ จากการกัดฟันอาจทำให้ฟันบางซี่มีอาการปวด อ่อนไหว หรือเกิดการสึกหรอเร็วกว่าที่ควร หากสังเกตว่าฟันมีขอบไม่เรียบหรือสั้นลงกว่าปกติ อาจเป็นสัญญาณบ่งชี้ของการนอนกัดฟันได้เช่นกัน
• มีแผลที่กระพุ้งแก้มหรือริมฝีปากด้านใน การขบหรือกัดฟันแรงๆ อาจทำให้กระพุ้งแก้มหรือริมฝีปากถูกกัดโดยไม่รู้ตัวจนเกิดเป็นแผลเรื้อรังที่หายช้า
• กล้ามเนื้อใบหน้าและขากรรไกรตึง หลายคนที่นอนกัดฟันมักตื่นเช้ามาด้วยอาการเมื่อยหรือตึงกล้ามเนื้อบริเวณขากรรไกร แก้ม หรือขมับ บางคนอาจมีเสียง "กรอบแกรบ" เมื่ออ้าปากกว้างๆ หรือเคี้ยวอาหาร ซึ่งเป็นสัญญาณว่าข้อต่อขากรรไกรได้รับแรงกดมากเกินไป
• อ้าปากไม่ขึ้นหลังตื่นนอน ผู้ที่นอนกัดฟันรุนแรงอาจมีอาการขากรรไกรติดหรืออ้าปากได้ไม่เต็มที่ในตอนเช้า เนื่องจากกล้ามเนื้อบดเคี้ยวเกร็งและล้าสะสมจากการกัดฟันตลอดทั้งคืน 
• ร่องรอยผิดปกติบนผิวฟัน ทันตแพทย์มักพบว่าผู้ที่นอนกัดฟันมีร่องรอยการสึกหรือรอยแตกเล็กๆ ที่ผิวฟัน โดยเฉพาะบริเวณฟันกราม ซึ่งเป็นฟันที่รับแรงบดเคี้ยวมากที่สุด
• อาการเสียวฟันเวลาแปรงฟันหรือกินอาหารเย็นจัด ฟันที่ถูกบดจนสึกหรือเคลือบฟันบางลงจากการกัดฟัน จะทำให้เส้นประสาทในฟันไวต่อสิ่งกระตุ้น จึงเกิดอาการเสียวฟันง่ายกว่าปกติ

ภาวะแทรกซ้อนที่เกิดจากการนอนกัดฟัน มีอะไรบ้าง ?

การนอนกัดฟันแม้ไม่ใช่ภาวะรุนแรง แต่หากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการดูแลอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่ส่งผลต่อชีวิตประจำวัน เช่น

• ฟันสึกและเสียรูป การนอนกัดฟันซ้ำๆ ตลอดทั้งคืนสามารถทำให้ผิวฟันสึกกร่อน ฟันสั้นลง หรือเกิดรอยร้าวเล็กๆ ซึ่งอาจส่งผลต่อการบดเคี้ยวอาหารและความสวยงามของฟันในระยะยาว
• ปัญหาข้อต่อขากรรไกร (TMJ Disorder) แรงกดจากการขบฟันมากเกินไปทำให้ข้อต่อขากรรไกรทำงานหนักและเกิดความตึงเครียด ส่งผลให้เกิดอาการเจ็บหรือมีเสียง “กรอบแกรบ” เวลาขยับขากรรไกร ซึ่งหากปล่อยไว้อาจพัฒนาจนกลายเป็นความผิดปกติของข้อต่ออย่างถาวร
• ปวดศีรษะเรื้อรังและตึงกล้ามเนื้อใบหน้า การเกร็งกล้ามเนื้อขากรรไกรและศีรษะในช่วงขณะหลับสามารถสะสมจนเกิดอาการปวดศีรษะเรื้อรัง ปวดขมับ และความตึงเครียดที่แก้มหรือคอ ส่งผลต่อคุณภาพการนอนและความสดชื่นในตอนเช้า
• อาการเสียวฟันและฟันอ่อนแอ ฟันที่ถูกกัดและสึกกร่อนมากขึ้นจะทำให้เนื้อฟันบางลง เส้นประสาทฟันไวต่อความร้อน-เย็น หรืออาหารแข็ง ส่งผลให้เกิดอาการเสียวฟันเวลารับประทานอาหารหรือแปรงฟัน
• แผลและรอยฟันกัดในช่องปาก แรงขบฟันที่มากเกินไปอาจทำให้เกิดรอยกัดบนกระพุ้งแก้ม ริมฝีปากด้านใน หรือบริเวณลิ้น ซึ่งบางครั้งอาจกลายเป็นแผลเรื้อรังหรืออักเสบ
• ปัญหาด้านสุขภาพจิตและการนอนหลับ ภาวะแทรกซ้อนจากการนอนกัดฟันอาจสะท้อนกลับไปยังสุขภาพจิตและคุณภาพการนอน การตื่นกลางดึกด้วยอาการเจ็บปวดหรือปวดศีรษะทำให้พักผ่อนไม่เพียงพอ และเพิ่มความเครียดสะสมซึ่งกลายเป็นวงจรที่ทำให้กัดฟันหนักขึ้น

นอนกัดฟันแก้ยังไง รักษาอย่างไรให้หายขาด ?

วิธีแก้นอนกัดฟันจำเป็นต้องพิจารณาตามสาเหตุและความรุนแรงของอาการ โดยมีแนวทางที่ใช้กันทั่วไปดังนี้

• การรักษาทางทันตกรรม แพทย์อาจแนะนำให้ใส่เฝือกสบฟัน (Night Guard) เพื่อลดแรงกดและป้องกันฟันสึก หากมีปัญหาการเรียงตัวของฟัน การปรับการสบฟันก็สามารถช่วยลดอาการกัดฟันขณะนอนหลับได้
• การบำบัดพฤติกรรมและความเครียด ความเครียดและความวิตกกังวลเป็นสาเหตุสำคัญของการนอนกัดฟัน การฝึกผ่อนคลายกล้ามเนื้อ การทำสมาธิ หรือเทคนิคการหายใจลึกก่อนนอน สามารถช่วยลดแรงกัดฟันได้
• การใช้ยาหรือการรักษาเฉพาะทาง ในบางกรณีที่การนอนกัดฟันรุนแรงหรือไม่ตอบสนองต่อการบำบัดทั่วไป แพทย์อาจพิจารณาการรักษาด้วยยาคลายกล้ามเนื้อเพื่อลดการเกร็งในระยะสั้นควบคู่ไปกับการรักษาด้านอื่นๆ
• การฉีดโบท็อก (Botulinum Toxin) เป็นการฉีดเข้าไปในกล้ามเนื้อมัดที่ใช้ในการเคี้ยว เพื่อให้กล้ามเนื้อทำงานน้อยลงในช่วงเวลาหนึ่ง แต่ยังสามารถเคี้ยวอาหารได้ใกล้เคียงปกติ เพื่อลดแรงกัดและบรรเทาอาการเจ็บปวด

วิธีป้องกันนอนกัดฟัน มีอะไรบ้าง ?

แม้จะไม่สามารถป้องกันการนอนกัดฟันได้อย่างสมบูรณ์ เนื่องจากปัจจัยที่ไม่สามารถควบคุมได้ แต่ยังสามารถลดความเสี่ยงและป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นด้วยแนวทางป้องกัน ดังนี้

• ลดความเครียดในชีวิตประจำวัน การออกกำลังกาย ฟังเพลง หรือทำกิจกรรมที่ชอบ ช่วยให้ร่างกายและจิตใจผ่อนคลาย ลดโอกาสเกิดการกัดฟันขณะนอน
• นอนให้เพียงพอและตรงเวลา การนอนหลับอย่างเพียงพอและมีเวลานอนที่สม่ำเสมอช่วยให้สมองและร่างกายเข้าสู่สภาวะพักผ่อนที่แท้จริง
• หลีกเลี่ยงสารกระตุ้นก่อนนอน ลดหรือหลีกเลี่ยงคาเฟอีน แอลกอฮอล์ และบุหรี่ โดยเฉพาะในช่วงก่อนนอน เพราะสารเหล่านี้อาจกระตุ้นการเกร็งของกล้ามเนื้อ
• เลี่ยงการเคี้ยวของแข็งหรือหมากฝรั่งนานๆ การเคี้ยวของแข็งหรือหมากฝรั่งเป็นเวลานานทำให้กล้ามเนื้อบดเคี้ยวทำงานหนัก ส่งผลให้เกิดอาการกัดฟันขณะนอน
• พบทันตแพทย์เป็นประจำ การตรวจเช็กสุขภาพช่องปากอย่างสม่ำเสมอ เป็นอีกหนึ่งวิธีที่ช่วยป้องกันปัญหาฟันสึกหรือฟันเรียงตัวผิดปกติที่อาจกระตุ้นการนอนกัดฟัน

ภาวะนอนกัดฟันไม่ใช่เพียงแค่พฤติกรรมระหว่างการนอน แต่เป็นสัญญาณเตือนถึงความผิดปกติที่อาจส่งผลต่อสุขภาพทั้งช่องปากและร่างกาย หากคุณเริ่มมีอาการ เช่น ปวดฟัน ปวดศีรษะ หรือฟันสึก ควรรีบเข้ารับการตรวจวินิจฉัยเพื่อตรวจหาสาเหตุและแนวทางการรักษาที่เหมาะสมตั้งแต่เนิ่นๆ การดูแลและป้องกันตั้งแต่ช่วงแรกจะช่วยลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนในอนาคต ทำให้คุณสามารถนอนหลับพักผ่อนได้อย่างเต็มที่ พร้อมสุขภาพช่องปากที่แข็งแรงและคุณภาพชีวิตที่ดียิ่งขึ้น

 

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่ 

ศูนย์ทันตกรรม ชั้น 5 โรงพยาบาลวิมุต

เวลาทำการ 09:00-19:00  น. โทร. 02-079-0026

หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือบริการปรึกษาหมอออนไลน์

ทุกปัญหาสุขภาพ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ ที่พร้อมดูแลคุณด้วยความใส่ใจ