• รับประทานอาหารไม่เพียงพอ โดยปกติผู้ป่วยเบาหวานมักจะรับประทานยาหรือฉีดอินซูลินในขนาดที่คำนวณไว้สำหรับอาหารมื้อนั้นๆ ซึ่งการงดมื้ออาหาร เลื่อนเวลารับประทานอาหาร หรือกินน้อยกว่าปกติ ทำให้ยาไปลดระดับน้ำตาลในเลือดที่มีอยู่เดิมจนต่ำเกินไป
• ออกกำลังกายหนักกว่าปกติ โดยไม่ได้ปรับลดปริมาณยา หรือเพิ่มปริมาณอาหาร กล้ามเนื้อจะดึงน้ำตาลในเลือดไปใช้เป็นพลังงานมากขึ้น ทำให้ระดับน้ำตาลลดลงโดยตรง รวมถึงหลังออกกำลังกายเซลล์จะตอบสนองต่ออินซูลินได้ดีขึ้น ซึ่งหมายความว่าน้ำตาลในเลือดจะถูกดูดเข้าเซลล์มากขึ้น ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดลดต่ำลง

2. ในผู้ที่ไม่ได้เป็นเบาหวาน 

• โรคประจำตัวร้ายแรง เช่น โรคตับวาย ไตวายขั้นรุนแรง ภาวะขาดฮอร์โมนบางชนิด ซึ่งเป็นโรคที่ส่งผลกระทบต่ออวัยวะที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมระดับน้ำตาลโดยตรง ทำให้เกิดภาวะน้ำตาลต่ำได้
• เนื้องอกที่ตับอ่อน (พบได้น้อยมาก) เป็นเนื้องอกที่จะส่งผลให้มีการผลิตอินซูลินออกมามากผิดปกติ ซึ่งเมื่ออินซูลินที่สูงผิดปกติตลอดเวลาก็จะคอยดึงน้ำตาลออกจากเลือดตลอดเวลาเช่นกัน ทำให้ผู้ป่วยมีอาการน้ำตาลตกบ่อยๆ โดยเฉพาะในช่วงที่อดอาหารหรือตอนเช้ามืด

ชวนเช็กอาการ… จะรู้ได้อย่างไรว่าน้ำตาลในเลือดต่ำ หรือน้ำตาลตก ?

อาการน้ำตาลในเลือดต่ำ

• • ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว
  • มือสั่น
  • เหงื่อออก ตัวเย็น
  • วิตกกังวล กระสับกระส่าย
  • เวียนศีรษะ มึนงง
  • อ่อนเพลีย ไม่มีแรง
  • ตาพร่ามัว มองเห็นภาพไม่ชัด
  • พูดไม่ชัด หรือพูดจาสับสน
  • พฤติกรรมเปลี่ยนแปลง เช่น หงุดหงิด ก้าวร้าว

อาการน้ำตาลในเลือดต่ำรุนแรงมาก (ภาวะฉุกเฉิน ควรรีบขอความช่วยเหลือทันที)

• • ชัก
  • หมดสติ ไม่รู้สึกตัว

⚠️ ในภาวะนี้ควรรีบปฐมพยาบาลเบื้องต้นทันที หากไม่ดีขึ้นควรไปพบแพทย์ทันที 

“วิธีปฐมพยาบาลรับมือฉุกเฉิน” เมื่อเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ ต้องทำยังไง ?

กรณียังรู้สึกตัว

หากยังรู้สึกตัวดีให้ใช้ ‘กฎ 15-15 (The Rule of 15)’ ซึ่งเป็นหลักการที่บุคลากรทางการแพทย์แนะนำและสามารถนำไปทำตามได้ไม่ยาก ดังนี้

1. คาร์โบไฮเดรต 15 กรัม ให้กินคาร์โบไฮเดรตเชิงเดี่ยว (Fast-acting Carbs) ปริมาณ 15 กรัมทันที เช่น น้ำผลไม้แท้ 1/2 - 3/4 แก้ว (ประมาณ 120 - 180 มล.) น้ำอัดลมชนิดปกติ ไม่ใช่น้ำอัดลมไดเอท หรือสูตรไม่มีน้ำตาล 1/2 กระป๋อง (ประมาณ 180 มล.) น้ำผึ้ง 1 ช้อนโต๊ะ ลูกอม 3-4 เม็ด ยาเม็ดกลูโคส หรือกลูโคสเจล (ตามฉลากผลิตภัณฑ์) โดยเลือกอย่างใดอย่างหนึ่งที่สะดวกที่สุด
2. รอ 15 นาที โดยนั่งพักนิ่งๆ และรอ 15 นาที 
3. ตรวจซ้ำอีกครั้ง หลังจากครบ 15 นาที ให้ใช้เครื่องตรวจน้ำตาลปลายนิ้วซ้ำ หากระดับน้ำตาลยังต่ำกว่า 70 mg/dL ให้ทำซ้ำขั้นตอนที่ 1 และ 2
4. กินอาหารมื้อหลัก หรืออาหารว่าง เมื่อระดับน้ำตาลกลับมาปกติแล้ว (70-100 mg/dL) ให้กินอาหารว่างที่มีคาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน (เช่น แครกเกอร์, ขนมปัง) หรืออาหารมื้อหลักทันที เพื่อป้องกันไม่ให้ระดับน้ำตาลกลับมาต่ำอีกครั้ง

กรณีหมดสติ หรือเริ่มชัก

หากผู้ที่มีภาวะน้ำตาลตกจนหมดสติ หรือชัก อันดับแรกให้คนรอบข้างตั้งสติและทำตามคำแนะนำ ดังนี้

❌ สิ่งที่ “ห้ามทำ” เด็ดขาด

• ห้ามกรอกน้ำหวาน ของเหลว หรืออาหารทุกชนิดเข้าปาก เพราะผู้ป่วยไม่สามารถกลืนได้และจะทำให้สำลัก อุดตันทางเดินหายใจและเป็นอันตรายถึงชีวิต

✅ สิ่งที่ต้องทำทันที

• โทรเรียกรถพยาบาล 1669 ทันที แจ้งอาการให้ชัดเจนว่าผู้ป่วยมีภาวะน้ำตาลต่ำและหมดสติ
• จัดผู้ป่วยนอนในท่าตะแคง เพื่อป้องกันการสำลักน้ำลาย หรือหากมีอาเจียน
• คลายเสื้อผ้าให้หลวม โดยเฉพาะบริเวณคอ เพื่อให้หายใจสะดวก
• หากมีและใช้เป็นสามารถฉีดยากลูคากอน (Glucagon) ที่กล้ามเนื้อได้ ซึ่งยานี้เป็นยาที่แพทย์มักสั่งให้ผู้ดูแลใช้สำหรับกรณีฉุกเฉิน
• อยู่กับผู้ป่วย จนกว่าทีมกู้ชีพจะมาถึง

ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำหรือ "น้ำตาลตก" เป็นภาวะที่อาจเป็นอันตรายได้ แต่ก็สามารถจัดการและป้องกันได้ ด้วยการรับประทานอาหารและยาให้ตรงเวลา หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์และอาหารที่มีน้ำตาลสูงปริมาณมากในขณะที่ท้องว่าง ซึ่งการรับรู้ถึงอาการเตือนต่างๆ และการรู้วิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นอย่าง ‘กฎ 15-15’ เป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง หากคุณหรือคนใกล้ชิดมีความเสี่ยง หรือเคยมีอาการเหล่านี้ รวมถึงหากพบว่ามีอาการน้ำตาลตกบ่อยๆ (แม้จะไม่รุนแรง) หรือสงสัยว่าตัวเองมีภาวะนี้โดยที่ไม่ได้เป็นเบาหวาน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและวางแผนการดูแลที่เหมาะสม เพื่อป้องกันการเกิดภาวะรุนแรงและรักษาสุขภาพให้แข็งแรงในระยะยาว