วินาทีแรกที่เห็นลูกน้อยคลอดออกมา เชื่อว่าคุณพ่อคุณแม่ทุกคนต่างก็ปลื้มปีติ แต่ผ่านไปไม่กี่วันความกังวลอาจเข้ามาแทนที่เมื่อสังเกตเห็นว่าผิวของลูกเริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง… ซึ่ง ‘ภาวะทารกตัวเหลือง’ ในเด็กแรกเกิดนับเป็นปัญหาที่พบได้บ่อย แม้ส่วนใหญ่จะเป็นภาวะปกติที่หายเองได้ แต่ก็มีบางกรณีที่เป็นสัญญาณอันตราย วันนี้เราจะพาคุณพ่อคุณแม่ไปทำความเข้าใจภาวะนี้ให้ชัดเจน เพื่อคลายความกังวลและดูแลเจ้าตัวเล็กได้อย่างถูกต้องกัน

ทารกตัวเหลือง (Jaundice) คือ ภาวะที่เด็กแรกเกิดมีสารสีเหลืองในเลือดสูงกว่าปกติ ซึ่งสาเหตุหลักเกิดจากทารกแรกเกิดนั้นมีปัจจัยที่ทำให้ค่าสารเหลืองในเลือดสูงขึ้นกว่าปกติ เช่น ภาวะการแตกตัวของเลือดที่สูงกว่าปกติจากมารดาที่มีเลือดกรุ๊ปโอและลูกมีหมู่เลือดคนละกรุ๊ปเลือดกับมารดา หรือเด็กที่ตรวจพบเป็น G6PD ที่จะทำให้มีสารตั้งต้นของสารเหลืองเพิ่มขึ้นในทารกได้ รวมถึงอาจเกิดได้จากการกินนมได้น้อย ขับถ่ายปัสสาวะและอุจจาระน้อย หรือโรคอื่นๆ ฯลฯ ล้วนเป็นสาเหตุทำให้ค่าสารเหลืองสูงในร่างกายทารกได้ หากค่าสารเหลืองไม่มากสามารถหายเองได้ด้วยการให้ทารกกินนมให้เพียงพอ เพื่อขับสารเหลืองออกทางอุจจาระและปัสสาวะ แต่หากทารกตัวเหลืองจัด ซึม ไม่ดูดนม ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการรักษาด้วยการส่องไฟในตู้อบ ก่อนที่สารสีเหลืองจะทำลายเนื้อสมอง

ทารกตัวเหลืองเกิดจากอะไร? แล้วอันตรายไหม?

เมื่อทราบเบื้องต้นแล้วว่าทารกตัวเหลืองเกิดจากอะไรแล้ว เรามาเจาะลึกกลไกของร่างกายกัน ในช่วงทารกแรกเกิดการเผาผลาญบิลิรูบิน (Bilirubin) อยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่านจากระยะทารกในครรภ์ไปสู่ระยะหลังคลอด เนื่องจากขณะอยู่ในครรภ์นั้นรกเป็นช่องทางหลักในการกำจัดสารเหลืองที่เรียกว่า “บิลิรูบิน” ชนิดไม่ละลายน้ำ แต่พอหลังคลอด ร่างกายของทารกต้องเปลี่ยนระบบแบบผู้ใหญ่ คือ ตับจะทำหน้าที่เปลี่ยนสารเหลืองให้เป็นแบบชนิดละลายน้ำ แล้วขับออกทางน้ำดีและทางเดินอาหาร ซึ่งถ้าร่างกายมีค่าสารเหลืองสูงขึ้นที่เกิดจากหลายปัจจัย ทำให้สารสีเหลืองไปสะสมตามผิวหนังและตาขาวนั่นเอง มีปัจจัยอื่นๆ ร่วมด้วย ดังนี้

1. ภาวะที่เกี่ยวข้องกับการกินนม

• กินนมน้อยเกินไป ช่วงแรกคลอดน้ำนมแม่อาจยังมาน้อย หากลูกดูดนมได้ไม่ดีจะทำให้ขาดน้ำและขับถ่ายน้อย สารเหลืองจึงถูกขับออกได้ช้า
• สารในน้ำนมแม่ ในบางกรณีนมแม่มีสารบางอย่างที่ทำให้ตับของลูกขับสารเหลืองได้ช้าลง

2. ภาวะบิลิรูบินสูงที่ตับต้องกำจัดมากขึ้น

ในบางกรณีที่สารบิลิรูบินเพิ่มขึ้นจะทำให้ตับกำจัดไม่ทัน เช่น ภาวะเม็ดเลือดแดงแตก (เช่น ภาวะหมู่เลือดแม่ลูกไม่เข้ากัน ยกตัวอย่างเช่น แม่เลือดกรุ๊ป O แต่ลูกเป็น A หรือ B หรือแม่มีเลือด Rh- แต่ลูกมี Rh+ ทำให้ภูมิต้านทานจากแม่ไปทำลายเม็ดเลือดแดงของลูกให้แตกเร็วกว่าปกติ), ภาวะพร่องเอนไซม์ G6PD, เม็ดเลือดแดงมากผิดปกติ, รอยช้ำหรือเลือดออกภายในร่างกาย, อายุเม็ดเลือดแดงสั้นจากความไม่สมบูรณ์ของทารก หรือหลังได้เลือด, การดูดกลับสารเหลืองจากลำไส้มากขึ้น, การติดเชื้อ

3. ความผิดปกติอื่นๆ ที่เกิดจากเอนไซม์ที่ใช้เปลี่ยนบิลิรูบินทำงานลดลงหรือถูกทำลาย

เช่น ความผิดปกติทางพันธุกรรม, ภาวะขาดออกซิเจน, การติดเชื้อ, ภาวะขาดฮอร์โมนไทรอยด์, ยาบางชนิด หรืออาจเกิดจากความผิดปกติของร่างกาย เช่น ภาวะตับอักเสบ หรือท่อน้ำดีตีบตัน เป็นต้น

แล้วแบบนี้อันตรายไหม? หากเป็นภาวะตัวเหลืองปกติ (Physiologic Jaundice) ที่ค่าสารเหลืองไม่สูงมาก จะไม่อันตรายและหายไปเองได้ภายใน 1-2 สัปดาห์ แต่หากค่าสารเหลืองสูงเกินเกณฑ์แล้วปล่อยทิ้งไว้ สารสีเหลืองอาจเข้าไปเกาะที่เนื้อสมอง ทำให้เกิดภาวะสมองพิการหรือสูญเสียการได้ยินถาวรได้

ทารกตัวเหลืองสังเกตได้อย่างไร?

วิธีสังเกตเบื้องต้นว่าลูกน้อย หรือทารกตัวเหลืองหรือไม่ คุณพ่อคุณแม่สามารถทำได้ง่ายๆ ดังนี้

• อยู่ในห้องที่มีแสงสว่างเพียงพอ เพื่อให้เห็นสีบนตัวลูกได้อย่างชัดเจน
• ใช้นิ้วหัวแม่มือกดเบาๆ ลงบนผิวหนังของลูก เช่น หน้าผาก หน้าอก แล้วปล่อยมือ โดยอาจเปรียบเทียบกับที่บริเวณฝ่าเท้าเด็ก เนื่องจากที่ตำแหน่งฝาเท้าเป็นตำแหน่งจะเหลืองช้าที่สุด
• หากรอยกดเห็นเป็นสีเหลืองชัดเจนแสดงว่าลูกมีภาวะตัวเหลือง

ระดับความเหลืองบอกความรุนแรง โดยสีเหลืองจะค่อยๆ ลามจากบนลงล่าง โดยเริ่มจากใบหน้า -> หน้าอก -> ท้อง -> แขนขา -> ฝ่ามือฝ่าเท้า ความรุนแรงจะไล่ตามลำดับ

สัญญาณอันตราย! ทารกตัวเหลืองแบบไหนต้องรีบพามาโรงพยาบาลทันที

• ตัวเหลืองภายใน 24 ชั่วโมงแรกหลังคลอด
• ความเหลืองลามลงมาถึงหน้าท้อง ขา หรือฝ่าเท้า
• ลูกมีอาการซึม ไม่ดูดนม หรือร้องเสียงแหลม
• มีไข้ หรือตัวเย็นผิดปกติ
• อุจจาระสีซีดขาว (สัญญาณของโรคท่อน้ำดีอุดตัน)

 

>> คลิกที่นี่เพื่อจองนัดหมายแพทย์ออนไลน์ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางกุมารแพทย์ <<

 

คำแนะนำทารกตัวเหลือง วิธีแก้และการดูแลเบื้องต้นต้องทำอย่างไร

สำหรับคุณพ่อคุณแม่ที่กังวลและมองหาว่าทารกตัวเหลืองมีวิธีแก้เบื้องต้นได้อย่างไรบ้าง ซึ่งคำตอบที่ดีที่สุดคือ ‘การขับถ่าย’ เพราะสารเหลืองจะถูกกำจัดออกทางอุจจาระและปัสสาวะเป็นหลัก โดยสามารถดูแลได้ดังนี้

• เน้นให้ลูกกินนมให้เพียงพอ ให้ดูดนมแม่ทุก 2-3 ชั่วโมง (ประมาณ 8-12 ครั้งต่อวัน) ยิ่งกินเยอะ ยิ่งถ่ายเยอะ สารเหลืองยิ่งลดเร็ว
• สังเกตการขับถ่าย สุดท้ายคือการสังเกตการขับถ่าย หากกินนมแม่เพียงพอจะสังเกตได้ว่าปัสสาวะลูกน้อยจะมีสีใส และสามารถเปลี่ยนผ้าอ้อมได้อย่างน้อยวันละ 6 ชิ้นขึ้นไป รวมถึงอุจจาระที่เดิมในขณะตัวเหลืองจะเป็นสีเทาดำ ก็จะค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีเหลืองทองภายใน 4-5 วัน

เช็กความจริง! หยุดความเชื่อผิดๆ เรื่องทารกตัวเหลือง

คุณพ่อคุณแม่อาจเคยได้รับคำแนะนำจากคนเฒ่าคนแก่ในการดูแลทารกตัวเหลือง ซึ่งบางวิธีอาจส่งผลเสียมากกว่าผลดี ลองมาเช็กความเชื่อที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์กัน

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่ 

ศูนย์กุมารเวช ชั้น 3 โรงพยาบาลวิมุต 

เวลาทำการ 08:00 - 20:00 น. โทร. 0-2079-0038

หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือบริการปรึกษาหมอออนไลน์

ทุกปัญหาสุขภาพ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ ที่พร้อมดูแลคุณด้วยความใส่ใจ