เมื่อสายฝนโปรยปรายนำความชุ่มชื้นมาสู่ผืนดิน ก็อาจนำพาภัยเงียบที่ซ่อนอยู่ในดินและน้ำมาด้วย นั่นคือ ‘โรคไข้ดิน’ หรือ ‘โรคเมลิออยโดสิส (Melioidosis)’ โรคติดเชื้อแบคทีเรียที่ทวีความรุนแรงและพบการระบาดมากขึ้นทุกปีในช่วงหน้าฝน โดยเฉพาะในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย โรคนี้อันตรายอย่างยิ่งในกลุ่มเกษตรกรและผู้ที่มีโรคประจำตัว และที่น่ากังวลคืออาการของโรคมีความหลากหลายคล้ายกับโรคอื่น ทำให้การวินิจฉัยล่าช้า วันนี้เราจึงนำข้อมูลสำคัญที่จะช่วยให้คุณ "รู้ทัน" ภัยเงียบนี้ เพื่อให้สามารถป้องกันตัวเองและครอบครัวได้อย่างถูกวิธี ก่อนที่ทุกอย่างจะสายเกินไป

โรคไข้ดิน (เมลิออยโดสิส) คืออะไร ? ทำไมจึงอันตราย ?

โรคไข้ดิน หรือโรคเมลิออยโดสิส คือโรคติดเชื้อที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่มีชื่อว่า "เบอร์โคเดอเรีย ซูโดมัลลิไอ" (Burkholderia pseudomallei) ซึ่งเป็นเชื้อที่พบได้ทั่วไปในดินและน้ำในพื้นที่แถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย ซึ่งเชื้อแบคทีเรียชนิดนี้สามารถเข้าสู่ร่างกายและก่อให้เกิดการติดเชื้อที่อวัยวะได้หลายตำแหน่ง เช่น ปอด ตับ ม้าม หรือผิวหนัง ซึ่งหากเกิดการติดเชื้อในกระแสเลือดอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมโรคนี้ถึงน่ากลัว

สาเหตุและการติดต่อเชื้อไข้ดินเข้าสู่ร่างกายได้อย่างไร ?

เชื้อไข้ดินไม่ได้ติดต่อจากคนสู่คน แต่สามารถติดต่อและเข้าสู่ร่างกายของเราผ่าน 3 ช่องทางหลักที่เกี่ยวข้องกับสิ่งแวดล้อมโดยตรง

• การสัมผัสผ่านทางผิวหนัง เป็นช่องทางที่พบบ่อยที่สุด โดยเชื้อจะเข้าทางบาดแผล รอยถลอก หรือผิวหนังที่เปื่อยจากการแช่น้ำนานๆ แล้วไปสัมผัสกับดิน หรือน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อ
• การดื่ม หรือรับประทาน เกิดจากการดื่มน้ำ หรือรับประทานอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อแบคทีเรียนี้เข้าไปโดยไม่ผ่านการปรุงสุก
• การหายใจ เกิดจากการสูดดมหรือหายใจเอาฝุ่นจากดินที่มีเชื้อปนเปื้อนเข้าไป แต่มักเกิดขึ้นในช่วงที่มีลมพัดแรงๆ

ใครบ้างคือกลุ่มเสี่ยงสูง ?

แม้ทุกคนจะมีความเสี่ยง แต่คนในกลุ่มเหล่านี้ต้องเพิ่มความระมัดระวังในการป้องกันตัวเองเป็นทวีคูณ ดังนี้

• เกษตรกรและผู้ที่ต้องสัมผัสกับดินและน้ำ เช่น ชาวนา ชาวไร่ ชาวสวน กรรมกรก่อสร้าง เป็นต้น
• ผู้ที่มีโรคประจำตัว โดยเฉพาะผู้ป่วยโรคเบาหวาน ซึ่งเป็นกลุ่มที่เสี่ยงต่อการเสียชีวิตสูงสุดหากติดเชื้อ นอกจากนี้ยังมีผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังและโรคเลือด เช่น ธาลัสซีเมีย ที่ต้องให้ความระมัดระวังสูง
• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ติดเชื้อ HIV ผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับยาเคมีบำบัด หรือผู้ที่รับประทานยาสเตียรอยด์เป็นประจำ

ซึ่งกลุ่มเสี่ยงในเหล่าเกษตรกรนี้มักอยู่คลุกคลีกับเชื้อได้มากที่สุด ส่วนกลุ่มที่มีโรคประจำตัวดังกล่าวร่างกายจะไม่สามารถต่อสู้กับเชื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้โรคมีความรุนแรงและเสี่ยงต่อการเสียชีวิตสูงกว่าคนปกติอย่างมาก

อาการและสัญญาณเตือนสำคัญของโรคไข้ดิน ที่ต้องสังเกต

ความน่ากลัวอย่างหนึ่งของโรคไข้ดินคือ ‘อาการที่ไม่จำเพาะเจาะจง’ ทำให้วินิจฉัยได้ยากและอาจดูคล้ายกับโรคอื่นๆ หลายโรค หากคุณอยู่ในกลุ่มเสี่ยงและมีอาการเหล่านี้ ควรรีบไปพบแพทย์และแจ้งประวัติความเสี่ยงทันที โดยอาการจะแตกต่างกันไปตามลักษณะการติดเชื้อ ดังนี้

1. อาการติดเชื้อไข้ดินที่ผิวหนัง

• อาจเริ่มจากตุ่มแดงเล็กๆ คล้ายยุงกัด 
• ตุ่มแดงกลายเป็นแผลอักเสบ หรือฝีหนองเรื้อรังที่ไม่หายขาด 
• อาจมีอาการปวด บวมแดง ร้อนบริเวณแผล

2. อาการติดเชื้อไข้ดินที่ปอด 

เป็นอาการแสดงออกที่พบบ่อยที่สุด โดยอาการจะคล้ายกับโรคปอดอักเสบ หรือวัณโรค เช่น

• มีไข้
• ไอ (อาจมีหรือไม่มีเสมหะ)
• เจ็บหน้าอก
• หายใจหอบเหนื่อย

3. อาการติดเชื้อไข้ดินในกระแสเลือด 

เป็นอาการติดเชื้อไข้ดินที่รุนแรงและอันตรายที่สุดและอาจเสียชีวิตได้อย่างรวดเร็ว โดยผู้ติดเชื้อจะมีอาการ

• มีไข้สูงเฉียบพลัน หนาวสั่น
• ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามตัวอย่างรุนแรง
• หายใจเร็ว ความดันโลหิตตกและอาจนำไปสู่ภาวะช็อก
• เชื้อสามารถกระจายไปตามอวัยวะต่างๆ ทำให้เกิดฝีในตับ ม้าม หรือมีอาการปวดข้อ ปวดกระดูกได้

วิธีป้องกัน หัวใจสำคัญที่สุดในการต่อสู้กับโรคไข้ดิน

โรคไข้ดินเป็นโรคที่ "ป้องกันได้" ด้วยหลักการง่ายๆ คือการระมัดระวังและลดการสัมผัสกับเชื้อโดยตรง ดังคำแนะนำสิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ ดังนี้

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่ 

ศูนย์อายุรกรรม ชั้น 3 โรงพยาบาลวิมุต

เวลาทำการ 08.00 - 20.00 น. โทร. 0-2079-0030

หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือบริการปรึกษาหมอออนไลน์

ทุกปัญหาสุขภาพ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ ที่พร้อมดูแลคุณด้วยความใส่ใจ