อาการคัดจมูก น้ำมูกไหล หายใจไม่สะดวก เป็นปัญหาที่หลายคนคุ้นเคย และมักเข้าใจว่าเกิดจากภูมิแพ้อากาศ แต่ในความเป็นจริงยังมีอีกหนึ่งภาวะที่พบได้บ่อยและมีอาการคล้ายคลึงกัน นั่นคือ “ริดสีดวงจมูก” ภาวะที่อาจค่อยๆ ดำเนินไปอย่างเงียบๆ จนส่งผลต่อการหายใจ การรับกลิ่น โรคหอบหืด และคุณภาพชีวิตในระยะยาว! 

บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่าริดสีดวงจมูกคืออะไร มีสาเหตุและปัจจัยกระตุ้นจากอะไรบ้าง พร้อมเช็กลิสต์อาการสำคัญที่ควรสังเกต ตลอดจนแนวทางการวินิจฉัยและวิธีการรักษา เพื่อช่วยให้สามารถประเมินอาการของตนเองได้อย่างถูกต้อง และดูแลสุขภาพทางเดินหายใจได้อย่างเหมาะสม

รู้จัก ‘ริดสีดวงจมูก’ คืออะไร ?

ริดสีดวงจมูก (Nasal Polyp) คือเยื่อบุจมูกและไซนัสที่อักเสบเรื้อรัง จนทำให้เนื้อเยื่อบวมและพองตัวออกมาเป็นก้อนนิ่มๆ ลักษณะสีขาวใสคล้ายวุ้น ไม่ใช่เนื้อร้าย และไม่ใช่เนื้องอก แต่ความจริงมันคือไซนัสอักเสบรูปแบบหนึ่ง เรียกว่า “ไซนัสอักเสบเรื้อรังชนิดมีริดสีดวงจมูก” ดังนั้น เมื่อเราพูดคำว่า ริดสีดวงจมูกขึ้นมาแล้ว เราจะไม่ได้หมายถึงติ่งเนื้อในจมูกเฉยๆ แต่มันคือการอักเสบของทางเดินหายใจส่วนบนทั้งระบบ และบ่อยครั้งที่ส่งผลกระทบต่อทางเดินหายใจส่วนล่างด้วย เราจึงมักตรวจพบว่ามีริดสีดวงจมูกในโพรงจมูกทั้ง 2 ข้าง มักเกิดร่วมกับโรคระบบทางเดินหายใจอื่นๆ ได้ เช่น โรคหอบหืด ซึ่งกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างมีนัยสำคัญในระยะยาว

ทำไมถึงเรียกว่า ‘ริดสีดวง’ ?

คำว่า “ริดสีดวง” ในทางการแพทย์ ใช้เรียกภาวะที่มีติ่งเนื้อเยื่อบวมยื่นออกมาจากตำแหน่งปกติของร่างกาย ซึ่งไม่ได้จำกัดเฉพาะบริเวณทวารหนักเท่านั้น เมื่อเกิดติ่งเนื้อในโพรงจมูกจึงเรียกว่า “ริดสีดวงจมูก” โดยอ้างอิงจากลักษณะเนื้อเยื่อที่บวมนูนที่ยื่นออกมา

รู้ทันสาเหตุ ‘ไซนัสอักเสบเรื้อรังชนิดมีริดสีดวงจมูก’ เกิดจากอะไร ?

มักเกิดจากความผิดปกติเรื้อรังของเยื่อบุโพรงจมูกและไซนัส ที่ต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน ส่งผลให้เยื่อบุจมูกและไซนัสบวมอักเสบจนเป็นริดสีดวงได้ โดยปัจจัยหลักที่กระตุ้นให้เกิดการอักเสบ ได้แก่

• โรคจมูกอักเสบภูมิแพ้ การสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ เช่น ไรฝุ่น เกสรดอกไม้ ผิวหนังหรือขนของสัตว์ อย่างต่อเนื่อง ทำให้เยื่อบุจมูกและไซนัส เกิดการอักเสบและบวมเรื้อรัง จนกลายเป็นริดสีดวงได้ 
• ไบโอฟิล์มของแบคทีเรียในโพรงไซนัส การมีแบคทีเรียที่สะสมภายในโพรงไซนัส จะไปกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันของทางเดินหายใจ ให้ตอบสนองอย่างรุนแรง และหลั่งสารเคมีออกมากระตุ้นการอักเสบ จึงเกิดอาการบวม และอักเสบเรื้อรัง จนมีริดสีดวงจมูกได้ 
• โรคหอบหืด ผู้ป่วยโรคหอบหืดมักมีความเสี่ยงในการเกิดริดสีดวงจมูกสูงกว่าคนทั่วไป เนื่องจากมีกลไกการอักเสบของระบบทางเดินหายใจที่เกี่ยวข้องกัน โดยเวลาที่ทางเดินหายใจเจอกับสิ่งกระตุ้น เช่น สารก่อภูมิแพ้ หรือมลภาวะ ร่างกายจะเกิดปฏิกิริยาอักเสบพร้อมกันทั้งทางเดินหายใจส่วนบนและส่วนล่าง จึงมักมีไซนัสอักเสบเรื้อรังชนิดมีริดสีดวงจมูกพร้อมๆ ไปกับโรคหอบหืด 
• การแพ้ยาแอสไพรินและยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ผู้ป่วยกลุ่มนี้มักมีระบบภูมิคุ้มกันที่ไม่สมดุล สามารถกระตุ้นให้เกิดการอักเสบของโพรงจมูก ไซนัส และทางเดินหายใจส่วนล่างอย่างเรื้อรังได้ จึงมักมีโรคหอบหืดร่วมด้วย 
• สิ่งแวดล้อมและมลภาวะ เช่น ควันบุหรี่ ฝุ่น PM2.5 ก๊าสพิษ และสารเคมีต่างๆ  ล้วนเป็นปัจจัยที่ส่งเสริมการอักเสบของเยื่อบุจมูกและไซนัส

เช็กลิสต์ ริดสีดวงจมูก อาการเป็นอย่างไร

ไซนัสอักเสบเรื้อรังชนิดมีริดสีดวงจมูก ไม่ใช่เป็นแค่โรคของติ่งเนื้อจุดๆ เดียว ในระยะแรกอาจมีอาการไม่ชัดเจนทำให้หลายคนไม่รู้ตัว คิดว่าเเป็นแค่ภูมิแพ้ แต่เมื่อริดสีดวงมีขนาดใหญ่ขึ้น หรือมีการอักเสบมากขึ้น อาการจะค่อยๆ ชัดเจนและส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวันมากขึ้น โดยอาการที่พบบ่อยมีดังนี้

• คัดจมูกเรื้อรัง เป็นอาการเด่นที่สุด ผู้ป่วยมักจะรู้สึกหายใจไม่โล่ง คัดจมูกเรื้อรัง เนื่องจากกริดสีดวงไปอุดกั้นทางเดินอากาศในโพรงจมูก และมักไม่ดีขึ้นแม้ใช้ยาลดน้ำมูกทั่วไป
• น้ำมูกไหลลงคอ เกิดจากการระบายของสารคัดหลั่งในโพรงจมูกและไซนัสลงคอ ผ่านทางหลังโพรงจมูก ทำให้รู้สึกระคายคอ ไอเรื้อรัง หรือมีเสมหะติดคอ หลายคนอาจมีหอบหืดกำเริบบ่อยๆ ได้ด้วย
• การรับกลิ่นลดลงหรือไม่ได้กลิ่น ริดสีดวงไม่ใช่แค่ไปอุดกั้นการหายใจแล้วอากาศไปไม่ถึงบริเวณเส้นประสาทรับกลิ่น แต่มันหลั่งสารเคมีทำให้เซลล์ประสาทรับกลิ่นอักเสบด้วย ทำให้การรับกลิ่นลดลง บางรายอาจไม่ได้กลิ่นเลย หรือเซลล์ประสาทรับกลิ่นสูญเสียอย่างถาวรได้ 
• ปวดจมูก ใบหน้า และศีรษะ มักเกิดอาการปวดบริเวณหน้าผาก โหนกแก้ม รอบดวงตา โดยเฉพาะเวลาก้มศีรษะมักเป็นมากขึ้น 

โรคหอบหืด ผู้ป่วยกลุ่มนี้มักมีโรคหอบหืดที่กำเริบบ่อย คุมอาการไม่ค่อยดี ต้องใช้ยาเพื่อความคุมอาการในปริมาณที่มาก และอาจต้องใช้สเตียรอยด์รับประทานหรือฉีดเข้าเส้นบ่อยๆ

เมื่อไรควรไปพบแพทย์ ?

หากคุณมีอาการแสดงต่อไปนี้ ควรรีบพบแพทย์เฉพาะทางหู คอ จมูก เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด

• คัดจมูกเรื้อรังเกินกว่า 12 สัปดาห์
• ใช้ยาแล้วอาการไม่ดีขึ้นหรือกลับมาเป็นซ้ำบ่อย
• การรับกลิ่นลดลงอย่างชัดเจนหรือไม่ได้กลิ่น
• มีอาการแน่นหน้า ปวดใบหน้า หรือปวดศีรษะเรื้อรัง
• น้ำมูกไหลลงคอ ไอเรื้อรัง 
• มีโรคหอบหืดที่มักกำเริบบ่อย คุมอาการไม่ได้ทั้งที่ใช้ยาตามแพทย์สั่งอย่างสม่ำเสมอ

การวินิจฉัยโรคไซนัสอักเสบเรื้อรังชนิดมีริดสีดวงจมูก

การวินิจฉัยควรทำโดยแพทย์เฉพาะทางหู คอ จมูก เพื่อแยกโรคออกจากโรคจมูกอักเสบภูมิแพ้ หรือไซนัสอักเสบเรื้อรังชนิดไม่มีริดสีดวงจมูก โดยแนวทางการตรวจที่ใช้บ่อย ได้แก่

• ซักประวัติและประเมินอาการ เช่น ระยะเวลาที่คัดจมูก การรับกลิ่นลดลง การดำเนินโรค ประวัติโรคภูมิแพ้ และหอบหืด 
• ส่องกล้องตรวจโพรงจมูก (Nasal Endoscopy) โดยจะสามารถดูลักษณะเยื่อบุโพรงจมูก สีและความข้นของน้ำมูก การอุดตันของทางระบายไซนัส น้ำมูกหรือหนองที่ไหลออกจากไซนัส และหากมีริดสีดวงจมูก หรือเนื้องอกในโพรงจมูก ก็จะสามารถมองเห็นจากการส่องกล้องตรวจโพรงจมูกได้ด้วย
• เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ไซนัส (CTsinus) จะช่วยประเมินประเมินตัวโรค ความรุนแรง และช่วยในการวางแผนการรักษา กรณีที่จำเป็นต้องผ่าตัด สามารถเป็นแผนที่ที่ใช้ประกอบการวางแผนการผ่าตัดได้ด้วย 
• ประเมินโรคร่วมอื่นๆ เช่น ภูมิแพ้ หอบหืด หรือการแพ้ยาแอสไพริน ซึ่งมีผลต่อการเลือกแนวทางการรักษาและการป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ

การตรวจอย่างละเอียดจะช่วยให้แพทย์วินิจฉัยได้ตรงจุด และวางแผนการรักษาให้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละรายได้

ไซนัสอักเสบเรื้อรังชนิดมีริดสีดวงจมูก วิธีรักษาทำอย่างไร ?

การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ ขนาดของริดสีดวง และโรคร่วมของผู้ป่วย โดยเฉพาะโรคหอบหืด โดยมีแนวทางหลักดังนี้

1. การรักษาด้วยยา
เป็นแนวทางแรกที่ใช้ในผู้ป่วยส่วนใหญ่ เพื่อช่วยลดการอักเสบของเยื่อบุโพรงจมูกและควบคุมอาการ  

• ยาพ่นจมูกกลุ่มสเตียรอยด์ เป็นยาหลักในการรักษา ช่วยลดการอักเสบและทำให้ขนาดของริดสีดวงจมูกเล็กลงได้ จำเป็นต้องใช้สม่ำเสมอและต่อเนื่องตามคำแนะนำ และการติดตามใกล้ชิดของแพทย์
• ยาต้านฮิสตามีน ใช้ในผู้บางรายที่มีโรคจมูกอักเสบภูมิแพ้ร่วมด้วย
• ยาต้านลิวโคไทรอีน มักมีประโยชน์เมื่อใช้ร่วมกับยาต้านฮีสตามีน
• ยากลุ่ม biologic มักมีประโยชน์กรณีที่เป็นการกลับเป็นซ้ำหลายครั้ง หลังการผ่าตัด 

2. การผ่าตัดไซนัสผ่านกล้องเอ็นโดสโคป (Functional Endoscopic Sinus Surgery; FESS)
ในผู้ป่วยที่รักษาด้วยยาแล้วไม่ได้ผล มีริดสีดวงจมูกขนาดใหญ่ มีการติดเชื้อบ่อย กำเริบบ่อย หรือมีโรคหอบหืดที่อาการไม่ค่อยดี แพทย์มักพิจารณาการรักษาด้วยการผ่าตัดไซนัสผ่านกล้องเอ็นโดสโคป โดยการผ่าตัดนิยมเปิดโพรงไซนัสทุกโพรงให้กว้าง ที่เรียกว่า Full House FESS ซึ่งจะช่วยเอาตัวโรคออก ทั้งริดสีดวงจมูก การอักเสบของโพรงไซนัส ลดอาการคัดจมูก เพิ่มการระบายที่ดีขึ้นของโพรงจมูกและไซนัส รวมถึง จะช่วยให้หลังผ่าตัดล้างน้ำเกลือและยาเข้าถึงเยื่อบุโพรงไซนัสได้ดีขึ้น ทำให้ควบคุมโรคได้ดีขึ้นอีกด้วย ซึ่งจะเพิ่มคุณภาพชีวิตให้ดีขึ้นมาก ในผู้ป่วยที่เป็นโรคหอบหืดอยู่ จะสามารถคุมอาการได้ดีขึ้นมาก ที่สำคัญ ไม่มีแผลภายนอกจมูก ไม่เปลี่ยนรูปทรงจมูก 

อย่างไรก็ตาม การผ่าตัดไม่ใช่การรักษาที่หายขาดถาวร ผู้ป่วยยังจำเป็นต้องใช้ยาพ่นจมูก ล้างจมูก และดูแลโรคร่วมอย่างต่อเนื่อง เพื่อช่วยลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำของริดสีดวงจมูก 

ไซนัสอักเสบเรื้อรังชนิดมีริดสีดวงจมูกเป็นโรคที่พบได้บ่อและมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้ การดูแลรักษาอย่างเหมาะสมสามารถช่วยให้อาการดีขึ้นได้ การหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้และมลภาวะ ดูแลโรคภูมิแพ้และหอบหืดให้ควบคุมได้ดี ล้างจมูกเป็นประจำ และใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์อย่างต่อเนื่อง จะช่วยให้เยื่อบุโพรงจมูกและไซนัสมีการอักเสบลดลง หากมีอาการคัดจมูกเรื้อรัง รับกลิ่นลดลง และรักษาด้วยวิธีทั่วไปแล้วไม่ดีขึ้น ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยอย่างถูกต้อง การรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยลดภาวะแทรกซ้อน และช่วยให้สามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่ 

ศูนย์หู คอ จมูก ชั้น 5 โรงพยาบาลวิมุต

เวลาทำการ 08:00-20:00 น. โทร. 0-2079-0050