เคยไหม… ที่ส่องกระจกแล้วรู้สึกว่าคอดูบวมๆ หรือคลำเจอก้อนนูนๆ ที่คอแบบที่ไม่เคยมีมาก่อน หลายคนอาจตกใจว่านี่คืออะไร ใช่ 'โรคคอพอก' หรือเปล่า? อันตรายไหม ซึ่ง ‘คอพอก’ ไม่ใช่ชื่อโรคโดยตรง แต่เป็นภาวะที่ต่อมไทรอยด์มีขนาดโตขึ้นผิดปกติซึ่งเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ บางครั้งไม่มีอันตราย แต่อีกหลายครั้งก็เป็นสัญญาณเตือนของความผิดปกติเกี่ยวกับต่อมไทรอยด์ที่ต้องได้รับการตรวจและรักษา เพื่อให้คุณรู้เท่าทันอาการคอบวม คอโตและภาวะคอพอกให้เข้าใจมากขึ้น เราจะพาคุณไปทำความรู้จักกับภาวะนี้ให้ชัดเจนมากขึ้นว่าเกิดจากอะไร อาการแบบไหนเป็นคอพอก และมีวิธีการรักษาอย่างไร

โรคคอพอก คืออะไร ?

คอพอก (Goiter) หรือบางคนก็เรียกว่าคอหอยพอก จริงๆ แล้วไม่ใช่ชื่อโรคโดยตรงแต่เป็นภาวะหนึ่งที่เกิดจากต่อมไทรอยด์มีขนาดโตขึ้นผิดปกติ ซึ่งต่อมไทรอยด์นี้เป็นต่อมไร้ท่อมีลักษณะคล้ายรูปผีเสื้อที่อยู่บริเวณด้านหน้าของลำคอใต้ลูกกระเดือก โดยปกติเราจะคลำไม่ค่อยเจอ แต่เมื่อมีขนาดโตขึ้นก็จะมองเห็นหรือคลำได้เป็นก้อนนูนที่คอ ซึ่งการโตนี้อาจเป็นการโตแบบทั่วๆ ทั้งต่อม หรือโตจากการมีก้อนเนื้ออยู่ภายในก็ได้

ซึ่งต่อมนี้ทำหน้าที่สำคัญอย่างมากในการผลิตฮอร์โมนไทรอยด์ที่มีผลต่อการทำงานของอวัยวะต่างๆ ทั่วร่างกาย ทั้งระบบการเผาผลาญ อัตราการเต้นของหัวใจ และการทำงานของสมอง ดังนั้นผู้ที่มีภาวะคอพอกจึงอาจมีระดับฮอร์โมนไทรอยด์ในระดับปกติ สูงกว่า หรือต่ำกว่าปกติก็ได้ ขึ้นอยู่กับสาเหตุที่ทำให้เกิดคอพอก

แล้วทำไมอยู่ๆ ถึงเป็นคอพอก ? สาเหตุเกิดจากอะไรได้บ้าง ?

สาเหตุที่ทำให้ต่อมไทรอยด์ต้องขยายขนาดตัวเองนั้นเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย ซึ่งสาเหตุที่พบบ่อยๆ ได้แก่

1. การขาดสารไอโอดีน

เป็นสาเหตุคลาสสิกและพบบ่อยที่สุดในอดีต แม้ว่าในปัจจุบันปัญหาการขาดไอโอดีนในประเทศไทยจะลดน้อยลงไปมากจากนโยบายสาธารณสุข แต่ยังพบได้บ้างในภาคเหนือและภาคอีสานแถบที่ราบสูง รวมถึงภาพรวมทั่วโลกจากการขาดสารไอโอดีน โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกล ทุรกันดาร หรือประเทศที่ยังไม่มีโครงการเสริมไอโอดีนในเกลือที่ครอบคลุม

ซึ่งไอโอดีนเป็นวัตถุดิบสำคัญที่ร่างกายหรือต่อมไทรอยด์ใช้ในการสร้างฮอร์โมนไทรอยด์ หากร่างกายได้รับไอโอดีนไม่เพียงพอ ต่อมไทรอยด์จะพยายามทำงานหนักขึ้นและขยายขนาดโตขึ้นเพื่อชดเชยการสร้างฮอร์โมนและทำให้เกิดภาวะคอพอกนั่นเอง

2. โรคเกรฟส์ (Graves' Disease)

โรคนี้เป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้เกิดภาวะคอพอกได้ โดยเกิดจากระบบภูมิคุ้มกันสร้างแอนติบอดีชนิดพิเศษขึ้นมา (ชื่อว่า TRAb) ซึ่งทำงานเลียนแบบฮอร์โมนกระตุ้นต่อมไทรอยด์ (TSH) ที่ทำให้ต่อมไทรอยด์ทำงานอย่างต่อเนื่อง ผลิตฮอร์โมนออกมาตลอดจนมากเกินความจำเป็น ซึ่งผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นถัดมาคือร่างกายจะอยู่ในภาวะไทรอยด์เป็นพิษ (Hyperthyroidism) หรือไทรอยด์ทำงานสูง ผู้ที่เป็นคอพอกนี้มักมีอาการตาโปนร่วม โดยเป็นอาการเฉพาะที่อาจพบได้ในโรคเกรฟส์ซึ่งเกิดจากการอักเสบของเนื้อเยื่อหลังลูกตา 

3. โรคฮาชิโมโต (Hashimoto's Disease)

เป็นอีกโรคที่กระตุ้นให้เกิดคอพอกโดยมีสาเหตุจากระบบภูมิคุ้มกันคล้ายกับโรคเกรฟส์ เพียงแต่โรคฮาชิโมโตจะทำให้เกิดปัญหากับต่อมไทรอยด์ในทางตรงกันข้าม โดยจะสร้างแอนติบอดีขึ้นมาโจมตีและทำลายเซลล์ต่อมไทรอยด์อย่างช้าๆ แทน ทำให้ต่อมไทรอยด์เกิดการอักเสบเรื้อรังและค่อยๆ เสื่อมสภาพลง ผลลัพธ์ก็คือร่างกายผลิตฮอร์โมนไทรอยด์ลดลงเรื่อยๆ จนในที่สุดร่างกายจะอยู่ในภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมน (Hypothyroidism) หรือไทรอยด์ทำงานต่ำ  

4. ก้อนเนื้องอกที่ต่อมไทรอยด์

การมีก้อนเนื้อที่ต่อมไทรอยด์ ไม่ว่าจะเป็นก้อนเดี่ยว หรือหลายก้อนก็สามารถทำให้ต่อมไทรอยด์โดยรวมดูโตขึ้นเป็นคอพอกได้ ปัจจุบันทางการแพทย์ยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดของการเกิดก้อนเนื้องอกที่ต่อมไทรอยด์ว่าเกิดจากอะไร แต่คาดการณ์ว่าส่วนหนึ่งเกิดจากการเจริญเติบโตผิดปกติของเซลล์ต่อมไทรอยด์ ที่มีการแบ่งตัวและเจริญเติบโตเร็วกว่าเซลล์รอบๆ จนรวมตัวกันเป็นก้อนขึ้นมา เรียกว่า อะดีโนมา (Adenoma) ซึ่งก้อนเนื้อชนิดนี้ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง และเป็นก้อนเนื้องอกชนิดไม่ร้ายแรง

5. ถุงน้ำในต่อมไทรอยด์

เป็นก้อนเนื้องอกชนิดหนึ่งที่เกิดขึ้นในต่อมไทรอยด์ โดยมีลักษณะเป็นถุงและภายในบรรจุของเหลว ซึ่งเกิดจากการเสื่อมสลายของก้อนอะดีโนมาหรือการรวมตัวของคอลลอยด์ (Colloid Accumulation) หรือความผิดปกติอื่นๆ ทำให้เกิดเป็นโพรงที่มีของเหลวสะสมอยู่ภายในก้อน โดยถุงน้ำเหล่านี้ส่วนใหญ่มีโอกาสเป็นมะเร็งต่ำมากและมักไม่เป็นอันตราย

6. มะเร็งต่อมไทรอยด์ 

เป็นอีกหนึ่งสาเหตุของภาวะคอพอก คอบวมที่มีโอกาสพบได้น้อยมาก น้อยกว่าก้อนเนื้องอกชนิดธรรมดา โดยเกิดจากการที่เซลล์ในต่อมไทรอยด์เกิดการกลายพันธุ์และแบ่งตัวผิดปกติอย่างควบคุมไม่ได้จนกลายเป็นก้อนเนื้อร้าย ซึ่งก้อนมะเร็งที่โตขึ้นนี้เองที่ทำให้ขนาดของต่อมไทรอยด์โดยรวมใหญ่ขึ้นจนมองเห็นหรือคลำได้เป็นคอพอก

7. กรรมพันธุ์

สำหรับพันธุกรรมไม่ได้ทำให้เกิดคอพอกโดยตรง แต่เป็นการส่งต่อความเสี่ยงหรือแนวโน้มในการเป็นโรคเกี่ยวกับต่อมไทรอยด์ เช่น หากคนในครอบครัวมีประวัติเป็นโรคไทรอยด์จากภูมิคุ้มกันผิดปกติ (โรคเกรฟส์, โรคฮาชิโมโต) หรือมีแนวโน้มเกิดก้อนเนื้องอกได้ง่าย ก็อาจมีความเสี่ยงที่จะเป็นโรคเหล่านั้นและเกิดคอพอกตามมาได้สูงกว่าคนทั่วไป

อาการแบบไหนที่บอกว่าเราอาจเป็นคอพอก ?

นอกจากอาการที่ทำให้รู้สึกและรับรู้ได้ว่าคอมีอาการบวมและโตขึ้นแล้ว ยังมีอาการอื่นๆ ที่สามารถพบร่วมกันได้ โดยจะขึ้นอยู่กับ ‘ขนาด’ และผลกระทบจาก ‘การทำงานของฮอร์โมน’ ที่มาจากต่อมไทรอยด์ ซึ่งสามารถแบ่งกลุ่มอาการคอพอกได้ ดังนี้

 

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่ 

ศูนย์เบาหวาน ต่อมไร้ท่อ และควบคุมน้ำหนัก ชั้น 3 โรงพยาบาลวิมุต

เวลาทำการ 07:00 - 19:00 น. โทร. 0-2079-0070

หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือบริการปรึกษาหมอออนไลน์

ทุกปัญหาสุขภาพ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ ที่พร้อมดูแลคุณด้วยความใส่ใจ