อหิวาตกโรค เกิดจากอะไร สาเหตุจากกินของดิบหรือไม่ ?

1. การรับเชื้อโดยตรงจากอาหารหรือน้ำ เชื้อมักเข้าสู่ร่างกายโดยตรงผ่านการอุปโภคหรือบริโภคสิ่งที่ปนเปื้อนเชื้อ เช่น

• ดื่มน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อ หรือน้ำประปาที่ไม่ได้กรองหรือต้มให้เดือด
• ใช้น้ำปนเปื้อนในการล้างผักหรือผลไม้
• รับประทานอาหารที่ไม่สะอาด หรือถูกแมลงวันตอม
• รับประทานอาหารกึ่งสุกกึ่งดิบ โดยเฉพาะอาหารทะเล เช่น กุ้ง หอย ปู หรือปลาดิบ

2. การติดเชื้อทางอ้อมจากสุขอนามัยส่วนบุคคล ผู้ที่สัมผัสเชื้อโดยไม่รู้ตัวหรือใช้ของร่วมกับผู้ป่วย โดยเฉพาะในสถานที่ที่มีการดูแลสุขอนามัยไม่ทั่วถึง เช่น

• ไม่ล้างมือก่อนรับประทานอาหารหรือหลังเข้าห้องน้ำ
• ใช้ภาชนะหรือของใช้ร่วมกับผู้ป่วย เช่น ช้อน แก้วน้ำ หรือจาน

3. สภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการแพร่ระบาด ถือเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้เชื้อแพร่กระจายได้อย่างรวดเร็วในชุมชน เช่น

• อาศัยอยู่ในพื้นที่สุขาภิบาลไม่ดี หรือชุมชนที่มีความหนาแน่นสูง
• ระบบจัดการน้ำและสิ่งปฏิกูลไม่ถูกสุขลักษณะ ทำให้เชื้อแพร่กระจายได้ง่าย

อาการของอหิวาตกโรค ที่สังเกตได้เป็นอย่างไร ?

อาการติดเชื้ออหิวาตกโรคระยะแรก

• ถ่ายเหลวแบบน้ำ ไม่มีกลิ่นแรง
• คลื่นไส้ อาเจียน
• รู้สึกไม่สบายหรือปั่นป่วนในท้อง แต่ไม่ปวดท้อง
• รู้สึกกระหายน้ำมากผิดปกติ

อาการติดเชื้ออหิวาตกโรคในระยะรุนแรง

• ถ่ายอุจจาระจำนวนมาก ลักษณะขุ่นคล้ายน้ำซาวข้าว
• อาเจียนอย่างต่อเนื่องจนกินไม่ได้
• ผิวแห้ง ปากแห้ง ตาลึก มือเท้าเย็น
• ปัสสาวะออกน้อยหรือไม่ออกเลย
• ชีพจรเต้นเร็ว หน้ามืด เวียนหัว

อย่างไรก็ตาม หลายคนอาจสับสนระหว่างอหิวาตกโรคกับโรคติดเชื้อในระบบทางเดินอาหารอื่นๆ เพราะมีอาการท้องร่วงและอาเจียนคล้ายกัน โดยเฉพาะโรคอาหารเป็นพิษ และโรคบิด ซึ่งทั้ง 2 โรคนี้อาจมีอาการตั้งแต่เล็กน้อยจนถึงรุนแรงได้เช่นกัน

เปรียบเทียบความต่าง อาหารเป็นพิษ vs โรคบิด vs อหิวาตกโรค

ภาวะแทรกซ้อนของอหิวาตกโรค

• ภาวะขาดน้ำรุนแรง (Severe dehydration) ทำให้ความดันโลหิตลดลง หัวใจเต้นเร็ว มือเท้าเย็น และอาจเข้าสู่ภาวะช็อก
• ระดับน้ำตาลในเลือดต่ำ (Hypoglycemia) โดยเฉพาะในเด็กที่อาเจียนหรือกินไม่ได้
• ภาวะโพแทสเซียมต่ำ (Hypokalemia) ส่งผลให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือเกิดอาการเกร็ง
• ภาวะไตวายเฉียบพลัน (Acute renal failure) เนื่องจากเลือดไปเลี้ยงไตไม่เพียงพอจากการขาดน้ำ

อหิวาตกโรค รักษาอย่างไร ?

1.การรักษาทางการแพทย์

• การให้สารน้ำและเกลือแร่ทดแทน แพทย์จะให้ดื่มสารละลายน้ำตาลเกลือแร่ (ORS) เพื่อช่วยชดเชยน้ำและอิเล็กโทรไลต์ เช่น โซเดียมและโพแทสเซียม ซึ่งช่วยให้ร่างกายกลับมาทำงานตามปกติได้เร็วขึ้น ในกรณีที่ผู้ป่วยมีอาการรุนแรง เช่น ถ่ายเหลวบ่อยมาก อาเจียนจนไม่สามารถดื่มน้ำได้ หรือมีอาการขาดน้ำอย่างรุนแรง แพทย์จะให้สารน้ำทางหลอดเลือด (IV Fluid) เพื่อป้องกันภาวะช็อกจากการขาดน้ำ
• การให้ยาปฏิชีวนะ ในบางกรณี แพทย์อาจพิจารณาให้ยาปฏิชีวนะเพื่อช่วยลดปริมาณเชื้อและระยะเวลาของอาการท้องร่วง เช่น ด็อกซีไซคลิน (Doxycycline), อะซิโทรมัยซิน (Azithromycin) หรือซิโปรฟลอกซาซิน (Ciprofloxacin) ทั้งนี้ การใช้ยาควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น เพื่อป้องกันการดื้อยาและผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น

นอกจากนี้ ในผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรง แพทย์อาจต้องตรวจเลือดเพื่อติดตามระดับโซเดียม โพแทสเซียม และค่าการทำงานของไต เนื่องจากอหิวาตกโรคสามารถทำให้ระดับแร่ธาตุในเลือดผิดปกติ หรือเกิดภาวะไตวายเฉียบพลันได้

2. การดูแลตนเองระหว่างฟื้นตัว

• ดื่มน้ำสะอาด และสารละลายเกลือแร่บ่อยๆ
• รับประทานอาหารอ่อน หรืออาหารที่ย่อยง่าย เช่น ข้าวต้ม น้ำแกงใส
• หลีกเลี่ยงอาหารมัน อาหารดิบ หรืออาหารรสจัดในช่วงฟื้นตัว
• หมั่นล้างมือให้สะอาด โดยเฉพาะหลังเข้าห้องน้ำและก่อนรับประทานอาหาร

แนวทางป้องกันอหิวาตกโรค

1. กินอาหารสุก สะอาด ปรุงใหม่เสมอ หลีกเลี่ยงอาหารดิบหรือกึ่งสุก เช่น หอย กุ้ง ปูดอง ปลาร้า เพราะอาจมีเชื้อ ปนเปื้อน ควรกินอาหารที่ปรุงสุกและเก็บในภาชนะปิดมิดชิด
2. ดื่มน้ำสะอาดเท่านั้น ใช้น้ำที่ผ่านการต้มเดือดหรือน้ำบรรจุขวดที่ได้มาตรฐาน หลีกเลี่ยงน้ำแข็งหรือน้ำจากแหล่งที่ไม่แน่ใจว่าปลอดภัย
3. ล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่และน้ำสะอาด ก่อนกินอาหาร หลังเข้าห้องน้ำ หรือหลังสัมผัสสิ่งสกปรก เพื่อลดโอกาสนำเชื้อเข้าสู่ร่างกาย
4. ไม่ใช้ภาชนะร่วมกับผู้อื่น แยกช้อน จาน แก้วน้ำของตัวเอง และล้างให้สะอาดหลังใช้ทุกครั้ง
5. จัดการสิ่งปฏิกูลและขยะอย่างถูกสุขลักษณะ ไม่ทิ้งของเสียลงแหล่งน้ำสาธารณะ ทำความสะอาดห้องน้ำด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ โดยเฉพาะหากมีผู้ป่วยในบ้าน
6. ระมัดระวังเมื่อเดินทางไปพื้นที่ระบาด หลีกเลี่ยงอาหารริมทางที่ไม่แน่ใจความสะอาด พกผงเกลือแร่ (ORS) ติดตัวไว้ และรีบพบแพทย์หากมีอาการท้องร่วงรุนแรง
7. รับวัคซีนป้องกันอหิวาตกโรค โดยเฉพาะผู้ที่ต้องเดินทางไปพื้นที่ที่มีการระบาด สามารถเข้ารับวัคซีนชนิดรับประทานเพื่อช่วยลดโอกาสติดเชื้อได้ประมาณ 2 ปี ทั้งนี้ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับวัคซีน