เมื่อพูดถึงการฉีดสีหัวใจ แม้เราจะรู้ว่าหัตถการนี้เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้แพทย์วินิจฉัยโรคหลอดเลือดหัวใจได้อย่างแม่นยำและนำไปสู่การวางแผนการรักษาที่เหมาะสม แต่หลายคนที่ต้องเข้ารับการฉีดสีหัวใจอาจรู้สึกกังวลและมีคำถามในใจไม่น้อย บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจการฉีดสีหัวใจให้ลึกซึ้งขึ้น ตั้งแต่ประโยชน์ การเตรียมตัว ขั้นตอนการทำ ต้องนอนพักฟื้นกี่วัน และการดูแลตัวเองหลังทำหัตถการ เพื่อคลายความกังวลและเตรียมพร้อมสำหรับสุขภาพหัวใจที่ดีของคุณและคนที่คุณรัก 

การฉีดสีหัวใจ คืออะไร มีประโยชน์อย่างไรบ้าง ?

การ ‘ฉีดสีหัวใจ’ หรือชื่อทางการแพทย์คือ การตรวจหลอดเลือดหัวใจโคโรนารีด้วยการฉีดสารทึบรังสี (Coronary Angiography หรือ CAG) เป็นการตรวจทางรังสีวิทยาเพื่อดูสภาพของหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจ โดยแพทย์จะใช้สายสวนขนาดเล็กสอดเข้าไปตามหลอดเลือดแดง จากบริเวณขาหนีบ หรือข้อมือไปจนถึงหลอดเลือดหัวใจ จากนั้นจะฉีดสารทึบรังสี ซึ่งเป็นสารประกอบไอโอดีนที่ช่วยให้เห็นหลอดเลือดชัดเจนเมื่อเอกซเรย์ ซึ่งมีประโยชน์ดังนี้ 

• ยืนยันการวินิจฉัยและประเมินความรุนแรง ช่วยให้แพทย์เห็นภาพจริงของหลอดเลือดหัวใจ ทำให้วินิจฉัยโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ ภาวะเจ็บแน่นหน้าอกจากหัวใจขาดเลือด หรือสาเหตุของภาวะหัวใจวายได้อย่างแม่นยำ พร้อมทั้งประเมินได้ว่ามีการตีบกี่เส้น ตีบที่ตำแหน่งใดและรุนแรงเพียงใด
• วางแผนการรักษาที่แม่นยำ ข้อมูลที่ได้จะช่วยให้แพทย์ตัดสินใจเลือกวิธีการรักษาที่เหมาะสมที่สุดสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย ไม่ว่าจะเป็นการรักษาด้วยยา การทำบอลลูนขยายหลอดเลือดและใส่ขดลวด หรือการผ่าตัดทำทางเบี่ยงหลอดเลือดหัวใจ 
• ประเมินอาการที่เปลี่ยนแปลงไป สำหรับผู้ป่วยโรคหัวใจเดิม หากมีอาการแย่ลง การฉีดสีหัวใจจะช่วยประเมินว่าเกิดจากการตีบตันที่รุนแรงขึ้น หรือมีตำแหน่งตีบตันใหม่หรือไม่ หรือขดลวดเดิมตีบมากขึ้นหรือไม่
• ประเมินสภาพหลอดเลือดหัวใจก่อนการผ่าตัดหัวใจอื่นๆ เช่น ก่อนการผ่าตัดเปลี่ยนลิ้นหัวใจ เพื่อให้แน่ใจว่าหลอดเลือดโคโรนารีไม่มีปัญหาสำคัญ ซึ่งจะต้องแก้ไขไปพร้อมๆ กับการผ่าตัดลิ้นหัวใจ
• ช่วยชีวิตในภาวะฉุกเฉิน ในผู้ป่วยที่มีภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน การฉีดสีหัวใจและทำบอลลูนใส่ขดลวดอย่างรวดเร็ว สามารถเปิดหลอดเลือดที่อุดตันและช่วยรักษาชีวิต ลดความเสียหายต่อกล้ามเนื้อหัวใจ ลดภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลันและเรื้อรังได้

การเตรียมตัวก่อนฉีดสีหัวใจ

ก่อนการฉีดสีหัวใจ โดยทั่วไปแล้วแพทย์และพยาบาลจะให้คำแนะนำในเตรียมตัวก่อนฉีดสีหัวใจ ดังนี้

• ซักประวัติ แพทย์จะทำการซักประวัติสุขภาพ โรคประจำตัว ยาที่ใช้ประจำ (โดยเฉพาะยาละลายลิ่มเลือด, ยาต้านเกล็ดเลือด, ยาเบาหวาน) ประวัติการแพ้ยา แพ้ไอโอดีน หรือสารทึบรังสี ซึ่งมีผลต่อการใช้สารทึบสี
• ตรวจร่างกายและเลือด ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG) เอกซเรย์ปอด โดยเฉพาะการตรวจเลือดเพื่อดูค่าการทำงานของไต 
• การปรับยา แพทย์อาจแนะนำให้หยุด หรือปรับยาบางชนิดก่อนทำหัตถการ แต่ห้ามหยุดยาเองโดยเด็ดขาด
• การงดน้ำและอาหาร โดยทั่วไปจะให้งดน้ำและอาหารอย่างน้อย 2-4 ชั่วโมงก่อนทำ
• การให้สารน้ำ อาจมีการให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำก่อนและหลังฉีดสี เพื่อช่วยป้องกันผลกระทบต่อไต
• การนอนโรงพยาบาล: โดยปกติจะต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อเตรียมตัวและสังเกตอาการหลังทำ ประมาณ 1-2 วัน
• การเตรียมตัวอื่นๆ งดใส่เครื่องประดับ ถอดฟันปลอมและควรมีญาติมาด้วย

ขั้นตอนการฉีดสีหัวใจ

1. หลังจากตรวจสุขภาพและซักประวัติเรียบร้อยแล้ว ก็จะให้ผู้ป่วยเปลี่ยนเสื้อผ้า ถอดเครื่องประดับ ฟันปลอม และนอนราบบนเตียงในห้องปฏิบัติการสวนหัวใจ พร้อมกับติดอุปกรณ์ติดตามสัญญาณชีพ
2. ก่อนทำหัตถการ ผู้ป่วยอาจได้รับยาคลายกังวล หรือยานอนหลับชนิดอ่อนๆ เพื่อให้ผ่อนคลาย แต่ยังรู้สึกตัว
3. จากนั้นจะทำความสะอาดและฉีดยาชาเฉพาะที่บริเวณที่ใส่สายสวน ที่ขาหนีบหรือข้อมือ 
4. แพทย์จะสอดท่อนำขนาดเล็ก (Sheath) และสายสวน (Catheter) เข้าไปทางหลอดเลือดแดงจนถึงหลอดเลือดหัวใจ โดยใช้ภาพเอกซเรย์นำทาง
5. เมื่อสายสวนอยู่ในตำแหน่งที่ถูกต้อง จะมีการฉีดสารทึบรังสี ผู้ป่วยอาจรู้สึกร้อนวูบวาบตามร่างกาย ซึ่งเป็นอาการปกติและจะหายไปเอง โดยในขณะฉีดสีจะมีการบันทึกภาพหลอดเลือดหัวใจเพื่อดูการตีบตัน หรือความผิดปกติของหลอดเลือด
6. เมื่อเสร็จสิ้นแพทย์จะถอนสายสวนออกและกดห้ามเลือด หรือใช้อุปกรณ์ช่วยห้ามเลือด โดยจะใช้เวลาประมาณ 30-60 นาที (ไม่รวมการเตรียมตัวและพักฟื้น)

การปฏิบัติตัวหลังฉีดสีหัวใจ

• หลังการฉีดสีโดยส่วนใหญ่ ผู้ป่วยจำเป็นต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อพักฟื้นและสังเกตอาการอย่างน้อย 1 คืน หากไม่มีภาวะแทรกซ้อนใดๆ แพทย์มักจะอนุญาตให้กลับบ้านได้ในวันรุ่งขึ้น
• ให้นอนราบ ห้ามงอขา หรือแขนข้างที่ทำหัตถการประมาณ 4-6 ชั่วโมง หรือตามแพทย์สั่ง เพื่อป้องกันเลือดออก
• ดื่มน้ำมากๆ เพื่อช่วยขับสารทึบรังสี (ตามคำแนะนำของแพทย์)
• ดูแลแผลให้สะอาดและแห้ง สังเกตอาการติดเชื้อ เช่น แผลบวม แดง ร้อน มีหนอง หรือมีไข้ หากพบควรรีบมาพบแพทย์ทันที
• รับประทานยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด
• หลีกเลี่ยงการยกของหนัก หรือออกกำลังกายหักโหมในช่วงแรกตามแพทย์สั่ง
• หากมีอาการผิดปกติ เช่น เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก มีเลือดออกที่แผล ให้รีบกลับมาพบแพทย์ทันที

ฉีดสีหัวใจ… ใครบ้างที่ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ

สารทึบรังสีที่ใช้ในการฉีดสีหัวใจ อาจมีผลกระทบได้ในผู้สูงอายุและผู้ที่มีโรคประจำตัวบางอย่าง โดยเฉพาะโรคไต เบาหวาน และภาวะหัวใจล้มเหลว แต่แพทย์จะทำการประเมินความเสี่ยงอย่างละเอียดและมีมาตรการป้องกัน เพื่อให้การตรวจมีความปลอดภัยมากที่สุดก่อนทำหัตถการเสมอ

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่ 

ศูนย์หัวใจและหลอดเลือด ชั้น 6 โรงพยาบาลวิมุต

เวลาทำการ 08:00 - 20:00 น. โทร. 0-2079-0042

หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือบริการปรึกษาหมอออนไลน์

ทุกปัญหาสุขภาพ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ ที่พร้อมดูแลคุณด้วยความใส่ใจ