เพราะวัยเด็กเป็นช่วงที่ร่างกายยังสร้างภูมิคุ้มกันได้ไม่สมบูรณ์ เด็กๆ จึงมีโอกาสเจ็บป่วยจากโรคติดเชื้อได้ง่าย แม้หลายโรคอาจดูไม่รุนแรง แต่บางโรคสามารถลุกลามและก่อให้เกิดอันตรายถึงชีวิตได้ หนึ่งในนั้นคือ ‘โรคไอพีดี’ โรคติดเชื้อที่หลายคนอาจไม่คุ้นชื่อ แต่เป็นโรคที่ควรทำความรู้จักไว้ โดยเฉพาะคุณพ่อคุณแม่ หรือผู้ปกครองที่มีเด็กเล็กในความดูแล 

วันนี้เราจะพาคุณไปรู้จักโรคไอพีดีให้มากขึ้น ตั้งแต่สาเหตุ อาการสำคัญ ภาวะแทรกซ้อน ตลอดจนแนวทางการรักษาและวิธีป้องกันอย่างเหมาะสม เพื่อให้คุณสามารถปกป้องลูกน้อยจากโรคติดเชื้ออันตรายได้อย่างมั่นใจ

รู้จัก “โรคไอพีดี (IPD)” คืออะไร ?

โรคไอพีดี (IPD) หรือ Invasive Pneumococcal Disease คือกลุ่มอาการที่เกิดจากการติดเชื้อชนิดรุนแรงจากแบคทีเรีย ‘นิวโมคอคคัส’ (Streptococcus pneumoniae) ซึ่งเป็นเชื้อที่สามารถพบได้ทั่วไปในโพรงจมูกและลำคอของทั้งเด็กและผู้ใหญ่โดยไม่แสดงอาการ แต่อาจจะเป็นพาหะของเชื้อ ทั้งนี้หากเชื้อแพร่กระจายและลุกลามเข้าสู่ระบบต่างๆ ภายในร่างกาย เช่น กระแสเลือด เยื่อหุ้มสมอง หรือปอด อาจทำให้เกิดภาวะติดเชื้ออย่างรุนแรง โดยเฉพาะในเด็กเล็กหรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ ซึ่งเป็นกลุ่มเสี่ยงที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ

โรคไอพีดี มีอาการอย่างไร ทำไมจึงอันตราย ?

เชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัส ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคไอพีดี สามารถลุกลามเข้าสู่ระบบต่างๆ ของร่างกาย และก่อให้เกิดการติดเชื้อรุนแรงในหลายตำแหน่ง โดยอาการของโรคจะแตกต่างกันไปตามอวัยวะที่เชื้อแพร่กระจายเข้าไป ซึ่งรูปแบบที่พบบ่อยและถือว่าอันตรายที่สุด ได้แก่

• ปอดอักเสบ (Pneumonia) เป็นอาการที่พบได้บ่อยในเด็กเล็ก ทำให้มีไข้สูง ไอ หายใจเร็ว หรือหอบเหนื่อย หากไม่ได้รับการรักษาอาจจะทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนและปอดอักเสบชนิดรุนแรง ซึ่งส่งผลอันตรายถึงขั้นภาวะหายใจล้มเหลวได้
• เยื่อหุ้มสมองอักเสบ (Meningitis) ภาวะร้ายแรงที่เกิดจากเชื้อแพร่กระจายเข้าสู่เยื่อหุ้มสมอง เด็กอาจมีไข้สูง คอแข็ง ชัก ซึม หรือหมดสติ หากปล่อยไว้อาจทำให้สมองเสียหายถาวรหรือเสียชีวิตได้
• ติดเชื้อในกระแสเลือด (Sepsis) เชื้อแบคทีเรียเข้าสู่กระแสเลือด ทำให้ร่างกายมีการอักเสบอย่างรุนแรงทั่วร่าง เด็กจะมีอาการไข้สูง หนาวสั่น ซึม มือเท้าเย็น และอาจช็อกได้ในเวลาอันรวดเร็ว

นอกจากนี้อาจทำให้เกิดโรคต่างๆ ได้อีกหลายชนิด เช่น โรคไซนัสอักเสบ โรคหูชั้นกลางอักเสบ

กลุ่มเสี่ยงโรคไอพีดี ที่ควรระวังเป็นพิเศษ

แม้โรคไอพีดีจะเป็นโรคที่สามารถเกิดขึ้นได้ในทุกเพศทุกวัย แต่กลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงต่อการติดเชื้อรุนแรงมักอยู่ในกลุ่มผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ หรือมีร่างกายไม่แข็งแรง ได้แก่ 

• เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี โดยเฉพาะในช่วงอายุต่ำกว่า 2 ปี
• ทารกคลอดก่อนกำหนด หรือทารกแรกเกิดที่มีน้ำหนักตัวต่ำกว่าเกณฑ์
• ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีอายุมากกว่า 65 ปี
• ผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด โรคหอบหืด โรคปอดเรื้อรัง เบาหวาน หรือโรคไตเรื้อรัง
• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ป่วยที่ได้รับเคมีบำบัด ผู้ป่วยปลูกถ่ายอวัยวะ หรือผู้ติดเชื้อเอชไอวี
• เด็กอยู่ในที่ชุมชนหรือสถานที่แออัด เช่น ศูนย์รับเลี้ยงเด็ก หรือครอบครัวใหญ่ ที่มีการแพร่เชื้อได้ง่ายจากการใกล้ชิดกัน

โรคไอพีดี มีวิธีรักษาอย่างไร ?

การวินิจฉัยโรคไอพีดี แพทย์สามารถวินิจฉัยโดยการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และส่งตรวจทางปฏิบัติเพื่อยืนยันการวินิจฉัย เช่น การเพาะเชื้อจากเลือด น้ำไขสันหลัง หรือสารคัดหลั่งจากปอด จากนั้นแพทย์จะเริ่มการรักษาโดยเร็วที่สุดเพื่อหยุดยั้งการลุกลามของเชื้อ ซึ่งเน้นการรักษาหลักด้วยยาปฏิชีวนะ ร่วมกับการดูแลระบบอวัยวะต่างๆ ที่อาจได้รับผลกระทบ เช่น การให้สารน้ำ การควบคุมอุณหภูมิร่างกาย และการดูแลระบบทางเดินหายใจ  ทั้งนี้ ในผู้ป่วยที่มีภาวะแทรกซ้อนรุนแรง อาจจำเป็นต้องเข้ารับการดูแลในหออภิบาลผู้ป่วยหนัก (ICU)

แนวทางป้องกันเพื่อลดความเสี่ยงโรคไอพีดี

โรคไอพีดี เป็นกลุ่มอาการติดเชื้อที่สามารถลุกลามอย่างรวดเร็วและมีความรุนแรงสูง โดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ การป้องกันจึงเป็นแนวทางที่ดีที่สุดในการลดความเสี่ยงของการเจ็บป่วยและภาวะแทรกซ้อน โดยมีแนวทางปฏิบัติ ดังนี้

• ล้างมือให้สะอาดด้วยสบู่และน้ำ หรือแอลกอฮอล์เจล โดยเฉพาะก่อนสัมผัสอาหาร หลังสัมผัสสิ่งแวดล้อม และหลังไอจาม ซึ่งสามารถลดการแพร่กระจายของเชื้อโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• ควรปิดปากและจมูกเวลาไอหรือจาม รวมถึงควรสวมหน้ากากอนามัย
• หลีกเลี่ยงการใช้ของส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น
• หลีกเลี่ยงการพาเด็กไปในที่ชุมชน สถานที่แออัด หรือสถานที่มีคนป่วย เนื่องจากอาจเพิ่มโอกาสในการรับเชื้อ จึงควรหลีกเลี่ยงหากไม่จำเป็น
• หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ในบ้านหรือใกล้เด็ก เพราะเป็นปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับการติดเชื้อทางเดินหายใจได้ง่ายขึ้น
• เสริมภูมิคุ้มกันผ่านวัคซีน การฉีดวัคซีนป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัส (IPD vaccine) เป็นแนวทางที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการลดอุบัติการณ์ของโรคไอพีดี ทั้งในแง่ความรุนแรงและการแพร่ระบาดในวงกว้าง

วัคซีน IPD ป้องกันได้ตั้งแต่อายุ 2 เดือน

วัคซีนคือหนึ่งในวิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการป้องกันโรคไอพีดี โดยสามารถเริ่มเข้ารับวัคซีนได้ตั้งแต่เด็กมีอายุ 2 เดือนขึ้นไป โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กเล็กที่มีอายุต่ำกว่า 5 ปี ซึ่งถือว่าเป็นช่วงวัยที่มีความเสี่ยงสูงที่สุดต่อการติดเชื้อและเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง การได้รับวัคซีนตามช่วงอายุและคำแนะนำของแพทย์ ถือเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการดูแลสุขภาพของลูกน้อยและคนในครอบครัวให้ปลอดภัยจากโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัส

อย่างที่กล่าวไปข้างต้นว่าโรคไอพีดีเป็นหนึ่งในกลุ่มอาการติดเชื้อที่มีความรุนแรง และอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงได้โดยเฉพาะในเด็กเล็ก การทำความเข้าใจถึงสาเหตุและรู้เท่าทันอาการ จึงเป็นสิ่งสำคัญในการปกป้องลูกน้อยจากโรคนี้ หากคุณพ่อคุณแม่มีข้อสงสัยเกี่ยวกับวัคซีนหรือวิธีการป้องกัน สามารถเข้ารับการปรึกษาแพทย์กับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญได้ทุกเมื่อ เพื่อให้ลูกรักเติบโตอย่างปลอดภัยและแข็งแรง 

 

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่

ศูนย์กุมารเวช ชั้น 3 โรงพยาบาลวิมุต

เวลาทำการ 08:00 - 24:00 น. โทร. 0-2079-0038

หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือบริการปรึกษาหมอออนไลน์

ทุกปัญหาสุขภาพ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ ที่พร้อมดูแลคุณด้วยความใส่ใจ