หลายคนคิดว่าอายุยังน้อยไม่จำเป็นต้องกังวลเรื่องโรคกระดูกมากก็ได้ แต่รู้หรือไม่! ภัยร้ายจากโรคกระดูกเสื่อมอาจมาเยือนเร็วกว่าที่เราคิด นั่นก็คืออาการข้อเข่าเสื่อม ซึ่งสาเหตุอาจมาจากหลายปัจจัย แต่ปัจจัยที่สามารถเร่งการมาถึงของอาการข้อเข่าเสื่อมได้แบบติดจรวดคือ การใช้งานข้อเข่ามากเกินไป ปล่อยให้ข้อเข่าเสียดสีกันอยู่บ่อยๆ ทำกิจกรรมที่มีแรงกดที่เข่ามาก อย่างการเล่นกีฬา นั่งนานๆ หรือขึ้นลงบันไดสูงๆ ก็มีสิทธิ์เป็นข้อเข่าเสื่อมได้เร็วขึ้น ไม่ต้องรอให้อายุมากถึงจะเป็นได้อีกต่อไป 

ข้อเข่าเสื่อม คืออะไร? คือภาวะที่กระดูกอ่อนผิวข้อ (Cartilage) เกิดการสึกหรอ เสื่อมตัวลง หลุดร่อน หรือบางลง กลายเป็นผิวข้อขรุขระ ไม่เรียบ ทำให้กระดูกและข้อเกิดการเสียดสีกันโดยตรงจนเกิดการอักเสบ ผู้ป่วยจึงมักมีอาการปวดเสียวในข้อเข่า ข้อฝืดตึง และมีเสียงดังกรอบแกรบขณะเคลื่อนไหว หากปล่อยทิ้งไว้นานอาจทำให้ข้อเข่าผิดรูปและเดินไม่ได้ในที่สุด

สัญญาณเตือนว่า… ข้อเข่าของคุณกำลังเสื่อม

ร่างกายที่ใช้งานทุกวันสามารถส่งสัญญาณเตือนให้เรารับรู้อันตรายที่กำลังจะเกิดขึ้นได้ หากสัญญาณเหล่านี้เกิดขึ้นแม้เพียงข้อเดียว ควรหันมาใส่ใจดูแลร่างกาย หรือปรึกษาแพทย์ก่อนที่จะสายเกินแก้

1. มีเสียงดังในข้อเข่า ได้ยินเสียง "กรอบแกรบ" หรือเสียงเสียดสีในข้อเข่าชัดเจน โดยเฉพาะเวลาลุกนั่ง งอเข่า หรือเดิน
2. ปวดเสียวเมื่อเริ่มขยับ มักมีอาการปวดตื้อๆ หรือเสียวแปล๊บที่เข่าเมื่อเริ่มลุกเดินหลังจากนั่งนานๆ แต่พอเดินไปสักพักอาการจะทุเลาลง
3. ข้อฝืดตึงในช่วงเช้า รู้สึกเหยียดหรืองอขาได้ลำบากหลังตื่นนอน หรือขยับขาไม่ได้ทันที โดยมักมีอาการฝืดนานไม่เกิน 30 นาที (หากนานกว่านั้นอาจเสี่ยงรูมาตอยด์)
4. เจ็บจี๊ดเมื่อขึ้น-ลงบันได หรือทำกิจกรรมหนักๆ ไม่ได้ รู้สึกปวดเข่ามากขึ้นเมื่อต้องรับน้ำหนักในแนวดิ่ง เช่น การขึ้นลงบันได นั่งยองๆ เล่นกีฬาโลดโผน หรือยกของหนัก
5. มีอาการปวดเมื่อนั่งนานๆ เช่น นั่งทำงานที่เดิมนานๆ เกิดการกดทับที่ข้อเข่า
6. ข้อเข่าบวมหรือผิดรูป ในระยะที่มีการอักเสบ ข้อเข่าอาจบวมแดง อุ่นขึ้น หรือสังเกตเห็นว่าขาเริ่มโก่งออก หรือเข่าชิดกันผิดปกติ

อาการข้อเข่าเสื่อม สาเหตุและระยะอาการของโรค

อาการข้อเข่าเสื่อม เกิดจากการเสียดสีกันภายในข้อเข่า โดยอาการเกิดได้ตามอายุและการใช้งานของแต่ละบุคคล ไม่ได้เกิดขึ้นปุบปับ ทั้งนี้อาการข้อเข่าเสื่อมมีอยู่ด้วยกันหลายระยะ ตั้งแต่ระยะเริ่มต้นที่สามารถทำกิจกรรมต่างๆ ได้ตามปกติ จนถึงระยะรุนแรงที่ไม่สามารถเดินเหินได้อีกแล้ว

ระยะอาการข้อเข่าเสื่อม

• ระยะที่ 1 กระดูกอ่อนเริ่มนิ่มลงแต่ยังไม่สึกหรอมาก ยังสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ปกติ ถ้าใช้เข่าหนักขึ้นจะเริ่มปวด หรือลุกนั่งเร็วๆ อาจมีเสียงดังในข้อ หรือรู้สึกขัดๆ บ้างเล็กน้อย 
• ระยะที่ 2 ผิวข้อเริ่มขรุขระและมีกระดูกงอกบางจุด เริ่มมีอาการปวดเมื่อย เมื่อเดินนานๆ หรือตอนทำงานหนักๆ แต่พักแล้วหาย ยังใช้ชีวิตประจำวันได้
• ระยะที่ 3 ช่องว่างระหว่างข้อเข่าแคบลงชัดเจน กระดูกเริ่มเสียดสีกัน มีอาการปวดบ่อยขึ้น อาจมีข้อบวมน้ำ อักเสบ เริ่มทำกิจวัตรประจำวันปกติไม่ได้ เช่น นั่งพับเพียบ หรือขึ้นบันไดไม่ได้ เป็นต้น
• ระยะที่ 4 กระดูกอ่อนสึกหรอจนกระดูกชนกระดูก มีอาการปวดรุนแรงตลอดเวลา แม้เวลานอน ขาผิดรูปชัดเจนไม่สามารถเดินได้เหมือนเดิม

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดอาการข้อเข่าเสื่อม มีอะไรบ้าง

• กรรมพันธุ์ กรรมพันธุ์มีส่วนทำให้เกิดอาการข้อเข่าเสื่อมได้เช่นกัน หากมีคนในครอบครัวเป็นโรคนี้มาก่อน
• อายุที่เพิ่มขึ้น ปฏิเสธไม่ได้ว่าอายุที่เพิ่มมากขึ้นทำให้ร่างกายเสื่อมลงตามไปด้วย โดยอายุ 40 จะมีอาการข้อเสื่อม จากนั้นเมื่ออายุ 50 จะมีอาการปวดเข่าตามมา 
• การใช้ชีวิตประจำวัน มีการใช้งานข้อเข่าหนักมากเกินไป เช่น นั่งท่าเดิมนานๆ หรือยกของหนัก 
• น้ำหนักตัว น้ำหนักตัวที่เพิ่มมากขึ้นจนเกินมาตรฐาน BMI อาจทำให้ข้อเข่าต้องรับน้ำหนักที่มากเกินไป จนทำให้เกิดการกดทับข้อเข่า  
• เพศ เพศหญิงมีโอกาสเป็นข้อเข่าเสื่อมมากกว่าเพศชาย เนื่องจากเพศชายไม่มีฮอร์โมนเอสโตรเจนซึ่งเป็นฮอร์โมนที่ช่วยป้องกันความเสื่อมของกระดูกอ่อนได้อีกทางหนึ่ง 
• ข้อบกพร่องของร่างกายตั้งแต่แรก เช่น ข้อเข่าหลวม กล้ามเนื้อต้นขาอ่อนแรง 

จะเห็นได้ว่า ปัจจัยเสี่ยงหรือสาเหตุของการเกิดข้อเข่าเสื่อมมีหลายประการ ทั้งแบบที่สามารถควบคุมได้และควบคุมไม่ได้ ทั้งนี้ควรให้ความสำคัญกับส่วนที่ควบคุมได้มากกว่า เพราะการปรับพฤติกรรมในชีวิตประจำวันและการควบคุมน้ำหนักตัว สามารถทำได้ด้วยตัวเองเพื่อลดภาวะเสี่ยงอาการข้อเข่าเสื่อม

 

แนวทางการชะลอข้อเข่าเสื่อม

แนวทางการชะลอข้อเข่าเสื่อมมีอยู่ด้วยกันหลายวิธี สำหรับผู้ที่มีอาการเบื้องต้นแนะนำให้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดำเนินชีวิตง่ายๆ ก่อน ดังนี้ 

1. การออกกำลังกายลดน้ำหนัก
2. ลดการใช้ข้อเข่าที่มากเกินไป
3. ปรับการใช้เข่าให้ถูกวิธี หลีกเลี่ยงอิริยาบถที่ทำให้เกิดแรงกดที่ข้อเข่า 
4. หลีกเลี่ยงการนั่งท่าเดิมนานๆ บริหารข้อมือ ข้อเข่า 

อ่านวิธีการดูแลตัวเองด้วย ท่าการบริหารข้อเข่าเพิ่มเติมได้ที่นี่

แนวทางการรักษาข้อเข่าเสื่อม ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดเสมอไป

หากรู้ตัวเร็ว การรักษาข้อเข่าเสื่อมสามารถทำได้หลายวิธี โดยแพทย์จะประเมินตามความรุนแรงของอาการ

1. การรักษาโดยไม่ใช้ยา 
   • การลดน้ำหนัก เพื่อลดแรงกระแทกที่ข้อเข่า
   • การทำกายภาพบำบัด เพื่อบริหารกล้ามเนื้อต้นขาให้แข็งแรง ช่วยพยุงข้อเข่าได้ดีขึ้น
   • การใส่อุปกรณ์พยุงเข่าในบางกิจกรรม
2. การรักษาด้วยยาและการฉีด
   • รับประทานยาแก้ปวด ยาลดอักเสบ หรือยากลุ่ม Glucosamine ตามแพทย์สั่ง
   • ฉีดน้ำเลี้ยงข้อเทียม (Hyaluronic Acid) เพื่อเพิ่มความลื่น ลดแรงเสียดทาน ช่วยให้เคลื่อนไหวได้ดีขึ้น เหมาะกับระยะเริ่มต้น-ปานกลาง
   • ฉีดเกล็ดเลือดเข้มข้น (PRP) ใช้เกล็ดเลือดของคนไข้ปั่นแยกและฉีดกลับเข้าไปเพื่อซ่อมแซมเนื้อเยื่อ
3. การรักษาด้วยการผ่าตัด
   • นระยะรุนแรงที่วิธีอื่นไม่ได้ผล แพทย์อาจแนะนำการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม ซึ่งปัจจุบันมีเทคโนโลยีช่วยผ่าตัดที่แม่นยำ แผลเล็กและฟื้นตัวไว

อย่าปล่อยให้ความเจ็บปวดทำลายอิสระในการใช้ชีวิต หากคุณเริ่มสังเกตเห็นว่าตัวเองมีสัญญาณของข้อเข่าเสื่อมและอาการชัดเจนขึ้น เช่น ปวดเข่า บวม หรือข้อฝืดขัด ควรรีบพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อวินิจฉัยและรับการรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ เพราะหากปล่อยปละละเลย อาจทำให้อักเสบรุนแรงจนถึงขั้นต้องผ่าตัดและส่งผลต่อการเดินในวัยชราได้ หากสงสัยว่าอาการที่เป็นเข้าข่ายโรคข้อเข่าเสื่อม หรือต้องการปรึกษาปัญหาเรื่องกระดูกและข้อโรคกระดูกอื่นๆ รวมถึงแนวทางการรักษาข้อเข่าเสื่อม สามารถรับคำปรึกษากับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญได้ที่ศูนย์กระดูกและข้อได้ตามเวลาทำการของโรงพยาบาล

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่
ศูนย์กระดูกและข้อ ชั้น 4 โรงพยาบาลวิมุต
เวลา 08.00-20.00 น. โทร. 0-2079-0060
หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือบริการปรึกษาหมอออนไลน์

ทุกปัญหาสุขภาพ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ ที่พร้อมดูแลคุณด้วยความใส่ใจ