การหายใจเป็นเรื่องอัตโนมัติที่คนเรามักมองข้าม แต่เมื่อไหร่ที่รู้สึกหายใจลำบาก หายใจได้เพียงตื้นๆ นั่นอาจเป็นสัญญาณเตือนของความผิดปกติภายในช่องอก ซึ่งหนึ่งในความผิดปกตินี้คือภาวะ ‘ปอดแฟบ’ ที่ค่อนข้างอันตรายและพบได้บ่อยกว่าที่คิด โดยเฉพาะในผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยที่ต้องนอนพักฟื้นนานๆ ไปทำความรู้จักว่าปอดแฟบคืออะไร และมีวิธีดูแลรักษาอย่างไรให้ปอดกลับมาแข็งแรง

ภาวะปอดแฟบ คืออะไร?

ปอดแฟบ (Atelectasis/Lung Collapse) คือ ภาวะที่ถุงลมภายในปอดไม่สามารถขยายตัวได้เต็มที่ หรือยุบตัวลงเหมือนลูกโป่งที่ไม่มีลม ทำให้ปริมาณอากาศที่เข้าไปในปอดลดน้อยลง ส่งผลให้การแลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนเข้าสู่กระแสเลือดทำได้ไม่ดี ร่างกายจึงได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ ซึ่งหากเป็นรุนแรงอาจนำไปสู่ภาวะระบบหายใจล้มเหลวได้

สังเกตด่วน! 6 สัญญาณเตือน "ปอดแฟบ อาการ" เป็นอย่างไร?

ความน่ากลัวของภาวะปอดแฟบ คือความรุนแรงของอาการที่แปรผันตามขนาดของเนื้อปอดที่เสียหาย หากแฟบเพียงเล็กน้อย ร่างกายอาจปรับตัวได้จนแทบไม่แสดงอาการ แต่หากเนื้อปอดแฟบเป็นบริเวณกว้าง ระบบหายใจจะเริ่มล้มเหลวทันที โดยสามารถสังเกตความผิดปกติได้ ดังนี้

1. หายใจหอบเหนื่อย ถี่และตื้น

เมื่อถุงลมแฟบ พื้นที่ในการแลกเปลี่ยนออกซิเจนจะลดลง ร่างกายจึงสั่งการให้หายใจถี่ขึ้น เพื่อพยายามกอบโกยออกซิเจนเข้าไปชดเชยส่วนที่ขาดหายไป โดยจะหายใจเร็วขึ้นกว่าปกติ (มากกว่า 20 ครั้ง/นาที) ซึ่งจะเป็นการหายใจสั้นๆ ตื้นๆ เหมือนอากาศเข้าไม่สุด

2. ภาวะเขียวคล้ำจากการขาดออกซิเจน

หากสังเกตได้ว่าริมฝีปาก ปลายมือ หรือปลายเท้า เริ่มเปลี่ยนจากสีชมพูเป็นสีม่วงคล้ำ หรือซีดเผือด นี่เป็นสัญญาณอันตรายบ่งบอกว่าระดับออกซิเจนในเลือดต่ำมาก เลือดที่ถูกสูบฉีดไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกายมีปริมาณออกซิเจนไม่เพียงพอ ถือเป็นภาวะฉุกเฉินต้องรีบนำส่งแพทย์ทันที

3. หน้าอกขยายตัวไม่เท่ากัน

ผู้ที่มีอาการปอดแฟบจะสังเกตได้ในขณะผู้ป่วยหายใจเข้า หน้าอกข้างที่ปกติจะยกตัวขึ้น แต่หน้าอกข้างที่ปอดแฟบจะขยับน้อยกว่า หรือดูเหมือนไม่ขยับเลย เพราะถุงลมด้านนั้นยุบตัวลงและสูญเสียความยืดหยุ่น ทำให้ปอดไม่สามารถพองตัวรับลมได้เหมือนลูกโป่งปกติ ส่งผลให้ทรวงอกด้านนั้นยุบตัวต่ำลงกว่าอีกข้าง

4. หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ

เมื่อออกซิเจนในเลือดต่ำ หัวใจจะต้องทำงานหนักขึ้นเป็น 2 เท่า เพื่อเร่งสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงอวัยวะสำคัญให้ทันเวลา ผู้ที่มีอาการปอดแฟบจึงพบว่าชีพจรเต้นเร็ว รู้สึกใจสั่น หรือวัดค่าชีพจรได้สูงกว่าปกติ

5. เจ็บแน่นหน้าอก

อาการเจ็บแน่นหน้าอก เจ็บแปลบๆ เวลาหายใจเข้าลึกๆ หรือไอ อาจไม่ได้หมายความว่าเป็นโรคหัวใจเสมอไป ซึ่งในกรณีนี้อาจมีสาเหตุจากเยื่อหุ้มปอดอักเสบ หรือภาวะลมรั่วในช่องปอด ซึ่งลมจะไปดันเนื้อปอดและระคายเคืองเส้นประสาทบริเวณเยื่อหุ้มปอด ทำให้เกิดความเจ็บปวดได้

6. มีไข้ต่ำๆ

อาการปอดแฟบอาจทำให้ตัวรุมๆ มีไข้เล็กน้อยได้ โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดมา ช่วง 24-48 ชั่วโมงแรก ปอดจะยังทำงานได้ไม่เต็มที่ เสมหะจะคั่งค้างอยู่ในถุงลม ระบายออกไม่ได้ กลายเป็นแหล่งสะสมของเชื้อแบคทีเรีย ทำให้เกิดการอักเสบและติดเชื้อตามมาได้ง่ายและทำให้มีไข้ได้นั่นเอง

คลิกที่นี่เพื่อจองนัดหมายแพทย์ออนไลน์ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางศูนย์สุขภาพปอด

ไขข้อข้องใจ ‘ปอดแฟบ’ เกิดจากอะไร?

สาเหตุของภาวะปอดแฟบนี้แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มหลักๆ ตามกลไกการเกิดได้ ดังนี้

1. การอุดกั้นทางเดินหายใจ เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดที่ทำให้เกิดภาวะปอดแฟบ โดยเกิดจากการมีสิ่งแปลกปลอมไปขวางกั้นหลอดลม เช่น เสมหะที่ข้นเหนียว ก้อนเนื้องอก หรือการสำลักสิ่งแปลกปลอมลงไปอุดตัน ทำให้ลมผ่านเข้าสู่ถุงลมไม่ได้ ถุงลมจึงแฟบลง
2. แรงกดทับจากภายนอก สาเหตุปอดแฟบนี้อาจเกิดจากการมีลมหรือน้ำในช่องเยื่อหุ้มปอด ไปเบียดกดเนื้อปอดให้ยุบตัวลง หรือเกิดจากก้อนเนื้องอกขนาดใหญ่ในช่องอก

ใครบ้างคือกลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังปอดแฟบ

• ผู้ป่วยติดเตียง การนอนท่าเดียวนานๆ ทำให้ปอดขยายตัวได้ไม่ดี และระบายเสมหะยาก จนเกิดการอุดตัน
• ผู้ที่เพิ่งผ่าตัด โดยเฉพาะผ่าตัดช่องอกหรือช่องท้อง ซึ่งมักเกิดจากผู้ป่วยเจ็บแผลจนไม่กล้าหายใจลึกๆ ทำให้ถุงลมปอดบางส่วนแฟบลง
• ผู้สูบบุหรี่ ถุงลมปอดมักไม่แข็งแรงและมีเสมหะเยอะ
• ผู้ป่วยโรคปอดเรื้อรัง เช่น หอบหืด ถุงลมโป่งพอง

การวินิจฉัยปอดแฟบต้องทำอย่างไร ?

แพทย์จะซักประวัติและตรวจร่างกายอย่างละเอียด และส่งตรวจเพิ่มเติมด้วยเครื่องมือทางการแพทย์ ดังนี้

• เอกซเรย์ทรวงอก (Chest X-ray) การตรวจเบื้องต้นที่เห็นผลชัดเจนที่สุด
• อัลตราซาวนด์ปอด (Ultrasound) เพื่อดูว่าเนื้อปอดแฟบหรือไม่
• เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) หรือ MRI เพื่อดูรายละเอียดความผิดปกติของเนื้อเยื่อ หรือหาก้อนเนื้องอกที่ซ่อนอยู่
• การส่องกล้องหลอดลม (Bronchoscopy) เพื่อดูจุดอุดตันภายในหลอดลม และสามารถใช้เครื่องมือพิเศษทำหัตถการที่ซับซ้อนได้ เช่น คีบสิ่งแปลกปลอม หรือดูดเสมหะออกได้ทันที

ปอดแฟบรักษาอย่างไร ? มีวิธีฟื้นฟูด้วยตังเองไหม ?

สำหรับแนวทางการรักษาปอดแฟบนั้นจะขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรง โดยเป้าหมายคือให้ปอดกลับมาขยายตัวได้เต็มที่

1. กำจัดสิ่งอุดกั้น หากเกิดจากเสมหะ แพทย์จะทำการดูดเสมหะ (Suction) หรือทำกายภาพบำบัดทรวงอก (เคาะปอด) เพื่อให้เสมหะหลุดออก
2. ระบายลมหรือน้ำ หากเกิดจากภาวะปอดรั่วหรือมีน้ำในปอด อาจต้องเจาะระบายหรือใส่สายยางระบายทรวงอก
3. การรักษาด้วยยา เช่น ยาละลายเสมหะ ยาขยายหลอดลม ยาขับปัสสาวะ หรือยาปฏิชีวนะหากมีการติดเชื้อ

คืนลมหายใจให้เต็มปอด เริ่มต้นที่การรู้ทัน… เพราะภาวะปอดแฟบไม่ใช่เรื่องไกลตัวและอาจเกิดขึ้นได้เงียบๆ โดยเฉพาะกับคนที่คุณรักที่กำลังพักฟื้น หรือเป็นผู้ป่วยติดเตียง การหมั่นสังเกตอาการปอดแฟบกับการหายใจผิดปกติเพียงเล็กน้อย เช่น การหายใจที่เปลี่ยนไป อาการหอบเหนื่อย หรือระดับออกซิเจนที่ลดลง ล้วนเป็นสิ่งสำคัญที่ทุกวินาทีหมายถึงชีวิต หากพบความผิดปกติแนะนำให้รีบเข้ามาปรึกษาแพทย์ผู้ชำนาญการด้านโรคปอดและระบบทางเดินหายใจ เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพื่อช่วยยับยั้งความรุนแรงและป้องกันภาวะแทรกซ้อนอย่างปอดอักเสบได้ทันท่วงที 

เพราะทุกลมหายใจมีความหมาย… อย่ารอให้สะดุด

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่ 

ศูนย์สุขภาพปอด ชั้น 7 โรงพยาบาลวิมุต 

เวลาทำการ 08:00 - 20:00 น. โทร. 0-2079-0315

หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือบริการปรึกษาหมอออนไลน์

ทุกปัญหาสุขภาพ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ ที่พร้อมดูแลคุณด้วยความใส่ใจ