อาการอย่างประจำเดือนมาไม่ปกติ สิวขึ้นซ้ำๆ น้ำหนักเพิ่มง่าย หรือฮอร์โมนแปรปรวนโดยไม่ทราบสาเหตุ อาจเป็นสัญญาณของ “PMOS” ภาวะความผิดปกติของฮอร์โมนที่พบได้บ่อยในผู้หญิงวัยทำงาน และเมื่อร่างกายเริ่มส่งสัญญาณว่าไม่เหมือนเดิม หลายคนอาจเริ่มเกิดคำถามตามมาว่า “ภาวะ PMOS มีวิธีรักษาอย่างไร รักษาเองได้ไหม?”  เพราะแม้อาการช่วงแรกจะดูไม่รุนแรง แต่หากปล่อยไว้อาจส่งผลต่อสุขภาพและโอกาสในการมีบุตรในระยะยาว การเข้าใจโรคและวิธีดูแลที่ถูกต้องจึงเป็นเรื่องสำคัญ บทความนี้จะอธิบายวิธีรักษา PMOS แบบเข้าใจง่าย เพื่อให้คุณผู้หญิงสามารถเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะกับตัวเองและพร้อมกลับมาดูแลร่างกายได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง

รู้จัก PMOS คืออะไร ทำไมต้องรีบรักษา ถ้าไม่รักษาจะเกิดอะไรขึ้น ?

PMOS (Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome) หรือ กลุ่มอาการถุงน้ำหลายใบในรังไข่ คือภาวะความผิดปกติของระบบต่อมไร้ท่อและฮอร์โมน ส่งผลให้การตกไข่ไม่เป็นไปตามปกติ จนมักตรวจพบถุงไข่ขนาดเล็กจำนวนมากค้างอยู่ในรังไข่ หากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพในระยะยาว 

• ไข่ไม่ตกเรื้อรัง เสี่ยงมีบุตรยาก
• ฮอร์โมนแปรปรวน เสี่ยงเยื่อบุโพรงมดลูกหนาตัวผิดปกติ และเพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง
• ภาวะดื้ออินซูลิน เสี่ยงเบาหวานชนิดที่ 2 และโรคอ้วน
• ไขมันในเลือดสูง เพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดและหัวใจ 

ดังนั้น การเข้ารับการตรวจวินิจฉัยและเริ่มวางแผนการดูแลรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้สามารถควบคุมโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ และลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนที่อาจเป็นอันตรายได้

เจาะลึก PMOS มีวิธีรักษาอย่างไร รักษาเองได้ไหม ?

แนวทางการรักษา PMOS จะมุ่งเน้นการควบคุมอาการและลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนในระยะยาวเป็นหลัก โดยแพทย์จะพิจารณาเลือกวิธีรักษาให้เหมาะกับอาการและเป้าหมายของผู้ป่วยในแต่ละราย เช่น ต้องการรักษาสิว หรือต้องการตั้งครรภ์ ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็น 3 วิธีหลัก ได้แก่

1. การปรับพฤติกรรม
ถือเป็นพื้นฐานสำคัญของการรักษา PMOS ด้วยตัวเอง โดยเฉพาะในผู้ที่มีภาวะน้ำหนักเกินหรือดื้ออินซูลิน เนื่องจากการลดน้ำหนักเพียง 5 - 10% ของน้ำหนักตัว สามารถช่วยให้สมดุลฮอร์โมนดีขึ้นและเพิ่มโอกาสการตกไข่ได้ อีกทั้งยังช่วยลดภาวะดื้ออินซูลิน ซึ่งเป็นกลไกสำคัญที่กระตุ้นให้ร่างกายผลิตฮอร์โมนเพศชายมากผิดปกติ

แนวทางการปรับพฤติกรรม ได้แก่

• เลือกรับประทานอาหารที่มีค่าดัชนีน้ำตาลต่ำ (Low GI) ลดน้ำตาลและแป้งขัดขาว
• เพิ่มโปรตีนและใยอาหาร เพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์
• พักผ่อนให้เพียงพอและลดความเครียด ซึ่งมีผลต่อสมดุลฮอร์โมน

อย่างไรก็ตาม การปรับพฤติกรรมสามารถช่วยให้อาการดีขึ้นได้ในผู้ป่วยบางราย แต่ในผู้ที่มีอาการรุนแรงหรือมีภาวะแทรกซ้อนควรได้รับการดูแลร่วมกับแพทย์

2. การใช้ยา
เป็นหนึ่งในวิธีรักษา PMOS ที่ช่วยควบคุมอาการได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยแพทย์จะเลือกใช้ให้เหมาะกับปัญหาและเป้าหมายของผู้ป่วย ได้แก่

• ยาคุมกำเนิด ช่วยปรับรอบเดือนให้สม่ำเสมอและลดระดับฮอร์โมนเพศชาย ส่งผลให้อาการสิวและขนดกลดลง
• ยาต้านฮอร์โมนเพศชาย ใช้ในกรณีที่มีอาการทางผิวหนังชัดเจน เช่น สิวรุนแรงหรือขนดก
• ยากระตุ้นการตกไข่ เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการตั้งครรภ์ โดยช่วยกระตุ้นให้รังไข่ทำงานและมีการตกไข่
• ยาลดภาวะดื้ออินซูลิน ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และอาจช่วยให้รอบเดือนดีขึ้นในบางราย

3. การผ่าตัดส่องกล้อง
ในบางกรณีที่การใช้ยาไม่ได้ผล โดยเฉพาะผู้ที่มีภาวะมีบุตรยาก แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดส่องกล้องที่รังไข่ (Ovarian Drilling) โดยใช้ความร้อนจี้ทำลายเนื้อเยื่อรังไข่บางส่วนที่ผลิตฮอร์โมนเพศชาย เพื่อลดระดับฮอร์โมนและช่วยกระตุ้นให้เกิดการตกไข่ อย่างไรก็ตาม การรักษาวิธีนี้ไม่ใช่ทางเลือกแรก และจะใช้เฉพาะในผู้ป่วยที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยยาเท่านั้น

PMOS ตรวจยังไง ?

การวินิจฉัยภาวะ PMOS ไม่สามารถใช้การตรวจเพียงอย่างเดียวได้ แต่ต้องอาศัยการประเมินร่วมกันหลายด้านเพื่อให้ได้ผลที่แม่นยำ โดยแนวทางการตรวจที่ใช้ประกอบการวินิจฉัย ได้แก่

• ซักประวัติและตรวจร่างกาย แพทย์จะสอบถามเกี่ยวกับรอบเดือนที่ผิดปกติ ภาวะมีบุตรยาก รวมถึงอาการที่เกี่ยวข้องกับฮอร์โมน เช่น สิว ผมร่วง หรือขนดก เพื่อประเมินความเสี่ยงเบื้องต้น
• อัลตราซาวด์รังไข่ (Ultrasound) สามารถตรวจได้ทั้งทางหน้าท้องและทางช่องคลอด (ซึ่งให้ความแม่นยำมากกว่า) เพื่อตรวจดูจำนวนและลักษณะของถุงน้ำในรังไข่
• ตรวจเลือด ใช้ประเมินระดับฮอร์โมนเพศชาย (Androgen) รวมถึงตรวจระดับน้ำตาลและไขมันในเลือดเพื่อดูความผิดปกติของระบบเผาผลาญที่มักพบร่วมกับ PMOS
• การวินิจฉัยด้วยเกณฑ์ Rotterdam Criteria แพทย์จะยืนยันว่าเป็น PMOS หากพบความผิดปกติอย่างน้อย 2 ใน 3 ข้อ ดังนี้

• ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ หรือไม่มีการตกไข่
• มีอาการฮอร์โมนเพศชายสูง เช่น สิว ขนดก
• อัลตราซาวนด์พบถุงน้ำหลายใบในรังไข่
• อัลตราซาวนด์พบ follicle จำนวนมากในรังไข่ โดยใช้เกณฑ์ ≥20 follicles ต่อรังไข่ข้างเดียว (transvaginal ultrasound) หรือ ovarian volume ≥10 mL 

PMOS ต้องรักษาตลอดชีวิตไหม ?

PMOS เป็นภาวะเรื้อรังที่ต้องดูแลระยะยาว แต่ไม่จำเป็นต้องใช้ยาตลอดชีวิต หากควบคุมน้ำหนักและสมดุลฮอร์โมนได้ดี อาการสามารถดีขึ้นได้ อย่างไรก็ตาม หากละเลยการดูแล อาการที่เคยเป็นมีโอกาสกลับมาได้อีก

PMOS รักษาหายไหม ?

ตามหลักทางการแพทย์ในปัจจุบัน PMOS ยังไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่สามารถควบคุมอาการให้ดีขึ้นและลดความเสี่ยงของโรคแทรกซ้อนได้หากได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่อง

PMOS เป็นภาวะที่ต้องดูแลต่อเนื่องในระยะยาว แต่ไม่ได้หมายความว่าต้องรับมือคนเดียว เนื่องจากแนวทางการรักษาในปัจจุบันผสมผสานทั้งการปรับพฤติกรรมและการใช้ยา โดยออกแบบให้เหมาะกับแต่ละบุคคล เพราะ PMOS ของทุกคนไม่เหมือนกัน ไม่ว่าจะเป็นอาการ ความรุนแรง หรือเป้าหมายของการรักษา การพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อวางแผนการดูแลและติดตามผลอย่างสม่ำเสมอ จึงเป็นก้าวสำคัญที่จะช่วยให้ควบคุมโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ และใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพในระยะยาว

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่ 

ศูนย์สูตินรีเวช ชั้น 3 โรงพยาบาลวิมุต

เวลาทำการ 08:00 - 20:00 น. โทร. 0-2079-0066

หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือบริการปรึกษาหมอออนไลน์

ทุกปัญหาสุขภาพ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ ที่พร้อมดูแลคุณด้วยความใส่ใจ