ปอดรั่ว หนึ่งในภาวะอันตรายที่มักเกิดขึ้นแบบเฉียบพลัน หลายคนยังเข้าใจผิดว่ามักเกิดเฉพาะในผู้สูบบุหรี่หรือผู้ป่วยโรคปอดเท่านั้น แต่ความจริงแล้วภาวะปอดรั่วสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน แม้ในคนสุขภาพดีก็ยังมีความเสี่ยง การรู้ทันสัญญาณเตือนจึงเป็นสิ่งที่ไม่ควรมองข้าม เพราะยิ่งพบเร็ว ยิ่งลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนอันตรายได้ บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจตั้งแต่สาเหตุว่าภาวะปอดรั่วเกิดจากอะไร อาการเตือนสำคัญที่พบได้บ่อย ตลอดจนการวินิจฉัยและแนวทางการรักษา เพื่อให้ผู้ที่มีความเสี่ยงสามารถรับมือกับภาวะนี้ได้อย่างทันท่วงที ปลอดภัย และลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายในอนาคต

รู้จัก ภาวะปอดรั่ว คืออะไร ?

ปอดรั่ว (Pneumothorax) คือภาวะที่มีลมรั่วออกจากถุงลมในปอดเข้าไปค้างอยู่ในช่องเยื่อหุ้มปอด ซึ่งเป็นช่องว่างบางๆ ระหว่างเยื่อหุ้มปอด 2 ชั้น เมื่อมีลมสะสมมากขึ้นปอดด้านนั้นจะค่อยๆ ยุบตัวลงบางส่วนหรือยุบทั้งหมด ทำให้ร่างกายได้รับออกซิเจนน้อยลง ผู้ป่วยจึงหายใจลำบาก เจ็บหน้าอก และในบางกรณีอาจรุนแรงถึงขั้นเป็นอันตรายต่อชีวิตหากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที

ภาวะปอดรั่วสามารถแบ่งได้เป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่

1. ปอดรั่วปฐมภูมิ (Primary Spontaneous Pneumothorax) พบได้ในผู้ที่มีสุขภาพปอดปกติ ไม่มีโรคปอดเป็นพื้นฐาน แต่อาจมีโครงสร้างถุงลมบางบริเวณที่เปราะกว่าปกติ หรือมี Cyst ในยอดปอดอยู่โดยไม่รู้ตัวแต่กำเนิด เช่น คนรูปร่างผอมสูง วัยหนุ่มสาว 20-40 ปี ผู้ที่เผชิญกับการเปลี่ยนแปลงแรงดันอากาศกะทันหัน เช่น ขณะดำน้ำหรือขึ้นที่สูง อาจทำให้ถุงลมขนาดเล็กแตกได้ง่าย

2. ปอดรั่วทุติยภูมิ (Secondary Pneumothorax) มักเกิดร่วมกับโรคปอดเดิม เช่น ถุงลมโป่งพอง (COPD) วัณโรค ปอดอักเสบ หรือมะเร็งปอด รวมถึงผู้ที่สูบบุหรี่มานาน เนื่องจากเนื้อปอดและผนังถุงลมอ่อนแอ เมื่อมีการอักเสบหรือเกิดแรงดันเพียงเล็กน้อยก็อาจแตกและเกิดลมรั่วได้ง่ายขึ้น

เข้าใจสาเหตุปวดรั่ว เกิดจากอะไร ?

ภาวะปอดรั่วหรือลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด เกิดจากลมที่หลุดออกจากถุงลมภายในปอดแล้วเข้าไปสะสมในช่องเยื่อหุ้มปอด ทำให้ปอดยุบตัวบางส่วนหรือยุบทั้งแฉก ซึ่งสามารถแบ่งสาเหตุได้เป็น 3 กลุ่มใหญ่ ดังนี้

สาเหตุของปอดรั่วปฐมภูมิ

• โครงสร้างถุงลมผิดปกติ (Bullae) บางคนมีถุงลมที่ขยายผิดรูปหรือผนังถุงลมบางตั้งแต่กำเนิด หรือเสื่อมตามอายุ ทำให้ถุงลมแตกได้ง่าย ลมจึงรั่วเข้าสู่ช่องเยื่อหุ้มปอดและทำให้ปอดยุบตัว
• แรงดันอากาศเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว การทำกิจกรรมที่ทำให้แรงดันอากาศในร่างกายเปลี่ยนฉับพลัน เช่น ดำน้ำลึก เดินทางด้วยเครื่องบิน หรือขึ้นภูเขาสูง สามารถทำให้ความดันภายในถุงลมเพิ่มขึ้น จนทำให้ถุงลมที่มีความเปราะอยู่เดิมแตกได้ทันที
• การออกแรงกะทันหันหรือไอรุนแรง การไอแรง ไอถี่ ออกกำลังกายหนัก หรือออกแรงในจังหวะฉับพลัน ทำให้แรงดันภายในทรวงอกเพิ่มขึ้นรวดเร็ว ส่งผลให้ถุงลมบางส่วนอาจถูกกดดันอย่างมากจนแตก และเกิดลมรั่วเข้าสู่ช่องเยื่อหุ้มปอดได้

สาเหตุของปอดรั่วทุติยภูมิ

• โรคปอดเรื้อรัง ผู้ที่มีภาวะถุงลมเสื่อม หรือผนังถุงลมอ่อนแอจากโรคเรื้อรัง เช่น โรคถุงลมโป่งพอง (COPD) จะมีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดปอดรั่ว เนื่องจากผนังถุงลมที่บางอยู่แล้วอาจแตกได้ง่ายกว่าคนทั่วไป
• การติดเชื้อในปอด การอักเสบจากโรคติดเชื้อ เช่น วัณโรค หรือปอดอักเสบ สามารถทำลายเนื้อปอดจนเกิดโพรงหรือปรากฎรอยโรคบริเวณปอด ทำให้โครงสร้างถุงลมเปราะบางมากขึ้นและเสี่ยงต่อการแตกจนเกิดลมรั่วเข้าสู่ช่องเยื่อหุ้มปอด
• มะเร็งปอดหรือก้อนเนื้อ ก้อนเนื้อที่เกิดขึ้นในปอดอาจรบกวนโครงสร้างเนื้อเยื่อปอดโดยรอบ ทำให้เกิดการทำลายเนื้อปอดแบบค่อยเป็นค่อยไป เมื่อเนื้อเยื่ออ่อนแอลงถุงลมอาจแตก และนำไปสู่การเกิดลมรั่วได้
• สูบบุหรี่หรือสูดควันเป็นเวลานาน สารพิษในควันบุหรี่และควันจากการเผาไหม้จะค่อยๆ ทำลายผนังถุงลม ทำให้ถุงลมบางลงและสูญเสียความยืดหยุ่น ส่งผลให้มีความเสี่ยงในการเกิดภาวะปอดรั่วสูงขึ้นหลายเท่า

ปัจจัยอื่นๆ ที่ทำให้เกิดปอดรั่ว

• อุบัติเหตุบริเวณทรวงอก การกระแทกอย่างรุนแรง เช่น ซี่โครงหัก อุบัติเหตุรถชน หรือถูกของแข็งกระแทกหน้าอก อาจทำให้ปลายกระดูกหรือแรงกดกระแทกเข้าไปทำลายเนื้อปอด ส่งผลให้เกิดลมรั่วเข้าสู่ช่องเยื่อหุ้มปอดได้ทันที
• หัตถการทางการแพทย์บางชนิด เช่น การเจาะปอด การใส่สายสวน หรือการทำหัตถการที่เกี่ยวข้องกับทรวงอก อาจมีโอกาสเล็กน้อยที่ลมจะรั่วจากปอดเข้าสู่ช่องเยื่อหุ้มปอดได้

ปัจจัยทางพันธุกรรมบางชนิด บางกลุ่มอาการหรือโรคทางพันธุกรรม อาจทำให้มี cyst ในปอดได้ ผู้ป่วยจึงมีความเสี่ยงเกิดปอดรั่วได้ตั้งแต่อายุน้อย แม้ไม่มีอุบัติเหตุหรือสาเหตุชัดเจนร่วมด้วย

ปอดรั่ว อาการเป็นยังไง ?

อาการของภาวะปอดรั่วมักเกิดขึ้นแบบเฉียบพลันและอาจรุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยอาการสำคัญที่พบได้บ่อย มีดังนี้

• ไอแห้งเฉียบพลันแบบไม่มีสาเหตุ เนื่องจากปอดถูกดึงรั้งหรือระคายเคืองจากลมที่รั่วเข้าสู่ช่องเยื่อหุ้มปอด
• หายใจลำบาก หอบเหนื่อยผิดปกติ เมื่อปอดยุบ พื้นที่แลกเปลี่ยนออกซิเจนลดลง ทำให้มีอาการเหนื่อยง่ายแม้ขยับตัวเล็กน้อย
• เจ็บแปลบหน้าอกเฉียบพลัน โดยเฉพาะข้างที่มีลมรั่ว ลักษณะเจ็บแหลม หรือเจ็บจี๊ดเวลาหายใจเข้าลึกๆ
• แน่นหน้าอก หายใจไม่สุด รู้สึกเหมือนมีอะไรมากดทับในทรวงอก หายใจได้ไม่เต็มปอด
• ริมฝีปากหรือปลายมือปลายเท้าเขียวคล้ำ เป็นสัญญาณว่าร่างกายได้รับออกซิเจนไม่พอ ต้องรีบพบแพทย์ทันที
• ความดันโลหิตต่ำ หน้ามืดเฉียบพลัน พบบ่อยในกรณีรุนแรง ซึ่งถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์

แพทย์วินิจฉัยภาวะปอดรั่วอย่างไร ?

การวินิจฉัยจะพิจารณาทั้งจากอาการ การตรวจร่างกาย และเครื่องมือทางการแพทย์ ดังนี้

• เอกซเรย์ปอด (Chest X-ray) เป็นการตรวจพื้นฐานที่ช่วยยืนยันว่ามีลมหรือพื้นที่ยุบตัวของปอด
• CT Scan ปอด ใช้ในกรณีที่ฟิล์มเอกซเรย์ไม่ชัด หรือแพทย์ต้องการดูรายละเอียดจุดรั่ว
• Ultrasound ปอด เพื่อดูการเคลื่อนตัวของเยื่อหุ้มปอด
• ตรวจวัดระดับออกซิเจนในเลือด (Pulse oximetry) เพื่อดูว่าร่างกายได้รับออกซิเจนเพียงพอหรือไม่
• ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG) ช่วยแยกโรคอื่นที่อาการคล้ายกัน เช่น โรคหัวใจขาดเลือด
• การฟังปอดและการประเมินอาการทางกาย เช่น การเคาะทรวงอก ฟังเสียงหายใจ

ปอดรั่วรักษายังไง หายเองได้ไหม ?

แนวทางการรักษาภาวะปอดรั่วขึ้นอยู่กับปริมาณลมที่รั่ว ความรุนแรงของอาการและสาเหตุที่ทำให้เกิด โดยแพทย์อาจพิจารณาการรักษา ดังนี้

กรณีปอดรั่วเล็กน้อย หากปริมาณลมไม่มากและผู้ป่วยอาการคงที่ แพทย์อาจให้เฝ้าสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด รวมถึงให้ออกซิเจนเพิ่มเติม เนื่องจากในหลายกรณี ลมที่รั่วสามารถหายไปเองได้เมื่อร่างกายดูดซึมลมกลับเข้าสู่ระบบตามธรรมชาติ

กรณีปอดรั่วปานกลางถึงรุนแรง แพทย์อาจพิจารณาการรักษาด้วยวิธีการ ดังนี้

• สอดท่อระบายลม (Chest tube) เพื่อระบายลมออกจากช่องเยื่อหุ้มปอด ช่วยให้ปอดขยายตัวกลับมาเป็นปกติ
• ผ่าตัดส่องกล้องหรือผ่าตัดซ่อมแซมถุงลมที่รั่ว ในผู้ที่มีรอยรั่วซ้ำหลายครั้ง หรือมี bullae ขนาดใหญ่
• เจาะดูดลมรั่วในปอดด้วยเข็ม ใช้กรณีลมรั่วไม่มากและไม่ต้องการนอนโรงพยาบาลนาน อาการไม่เยอะ
• ทำ Pleurodesis เพื่อให้เยื่อหุ้มปอดติดกัน ลดโอกาสเกิดภาวะปอดรั่วซ้ำในอนาคต

เพราะปอดรั่วเป็นภาวะฉุกเฉินที่ไม่ควรถูกละเลย การรู้เท่าทันอาการและสัญญาณเตือนจะช่วยให้สามารถสังเกตความผิดปกติได้อย่างทันท่วงที โดยเฉพาะเมื่อมีอาการเจ็บหน้าอกเฉียบพลัน หายใจลำบาก แน่นหน้าอก หรือรู้สึกหอบเหนื่อยผิดปกติ นอกจากนี้ การดูแลสุขภาพปอดให้แข็งแรงอย่างสม่ำเสมอ เช่น ออกกำลังกายเป็นประจำ หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ และลดการสัมผัสมลพิษทางอากาศ ล้วนเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยลดความเสี่ยงของโรคปอดในอนาคตได้ สำหรับผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงหรือสงสัยว่ามีภาวะลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด ควรรีบไปพบแพทย์ในทันทีเพื่อรับการวินิจฉัยที่ถูกต้องและการรักษาที่เหมาะสม

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่ 

ศูนย์สุขภาพปอด ชั้น 7 โรงพยาบาลวิมุต

เวลาทำการ 08:00-20:00 โทร. 0-2079-0315

หรือดาวน์โหลด ViMUT Application เพื่อนัดหมายแพทย์ หรือบริการปรึกษาหมอออนไลน์

ทุกปัญหาสุขภาพ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ ที่พร้อมดูแลคุณด้วยความใส่ใจ